1 säuır Külkı künıne bailanysty qazaq ädebietı qairatkerlerınen qalǧan qaljyŋ, qaǧytpa äŋgımelerdıŋ bır tobyn ūsynamyz.
TÖTE JAUAP
Belgılı satirik Jüsıp Altaibaev bıraz uaqyt jümyssyz jürıp qalady. Būryn basşy qyzmetterde ıstegen Jüsekeŋ Qazaqstan Kompartiiasy Ortalyq Komitetınıŋ ügıt-nasihat bölımıne barady. Jaǧdaiyn aitady, jūmys süraidy. Bölım meŋgeruşısı:
– Oblystyq gazetke redaktor bolyp Aqtöbege baryŋyz, - deidı.
Jüsekeŋ könbeidı.
Bölım meŋgeruşısı:
– Onda Aqmolaǧa qalaisyz? - deidı.
Sonda Jüsekeŋ:
– Töbeŋe barmai otyrǧanda, molaŋa barady deisıŋ be? - degen eken.
OSPANHANNYŊ MONOLOGY
Belgılı satirik-aqyn Ospanhan Äubäkırov kezınde konservatoriianyŋ akterlık fakultetın bıtırgen ǧoi. Osy oqu ornyn bıtırerde diplomdyq spektakl «Qozy Körpeş - Baian sūlu» bolady da, Ospanhanǧa Jantyq rolı tapsyrylady.
Ospanhan Jantyq rolın özınşe oinaǧany sonşa, ekıūdai pıkır du ete qalady. Bır jaǧy «Ospanhannan mülde ar tist şyqpaidy» dese, ekınşılerı «özındık oiyn örnegı bar tamaşa akter bolady» desedı. Dau örşi kele aldymen fakultettık, soŋynan kafedra, dekanat qatystyrylǧan jalpy jinalysta qaralady. Onda da pätuaǧa kele almaǧan dauşylar rektorat pen memlekettık komissiiaǧa tıreledı. Soŋǧy synaq Ospanhanǧa «bes» degen baǧa beredı. Sonda Ospanhan:
Oinaimyz dep Jantyqty,
Qalmady ǧoi jan tıptı.
Ospan artist bolmas dep,
Keibıreuler tantypty,- degen eken.
«ARǦY ATASY ARAB QOI...»
Dramaturg Qaltai Mūhametjanov bırde arab elderınıŋ bırınen kelgen bır top jazuşylarǧa Almatyny aralatady, qalany tamaşalap şarşaǧan dındar arabtar «endı meştke barsaq » degen tılek aitady, Qonaqtyŋ, onyŋ üstıne şet jūrttyq qonaqtyŋ meselın qaitaruǧa bolmaidy. Qalekeŋ Qazaqstanadaǧy maŋdaiǧa basqan jalǧyz Meşıttıŋ körer közge qoraştyǧynan qysylsa da, amalsyz aparuǧa mäjbür bolady.
Qūdai üiınıŋ körkıne köŋılderı tola qoimaǧan arabtar syrtqa şyǧa bere:
– Osy meşıt tūrǧan köşenıŋ aty qalai ?- dep sūraidy .
– Puşkin köşesı, - deidı Qalekeŋ.
– Jalǧyz meşıtterıŋızdı käpırdıŋ atyndaǧy köşege saldyrǧandaryŋyz qalai?-desedı mūny ersı körgen arabtar diplomatiialyq biiazylyqty qoia tūryp.
Sonda Qalekeŋ jūlyp alǧandai:
– Puşkinnıŋ arǧy atasy arab qoi, sony meŋzep meşıt tūrǧan köşege ädeiı Puşkin atyn bergenbız,- degen eken.
«SONAU STALİNNIŊ TIRI KEZINEN BASTAǦAN...»
Qalalyq komitettıŋ jinalysynda ma, älde sol kezdegı qalalyq atqaru komitetınde me, qysqasy ärkım mūŋ-mūqtajyn aitatyn bır jinalysta jūrttyŋ bärı aitatyndaryn aityp jatady. Bır kezde Qalaǧaŋ da el qatarly söz sūrap törge ozady. Sondaǧy Qalaǧaŋnyŋ aitqan sözı mynau bolady:
– Myna bızdıŋ Qajytaidyŋ üiı joq. Sol üiım joq dep aryz jazǧaly da bälenbai jyl boldy. Ol üi sūrap aryz jazudy sonau Stalinnıŋ tırı kezınen bastaǧan, - deptı de mınberden tüsıp jüre berıptı.
Söz sūrap bar aitqany sol bolady. Qalaǧaŋ kaityp kelıp ornyna otyrǧanynşa el qyran-topan külkıge kömıledı. «Sonyŋ nätijesı aqy rynda osy Qajytaiǧa üi bolyp oralǧan bolatyn», - deidı sony estıgen bır myrza.
«ŞÜMEK JASAP BERER EDIK»
Halyq jazuşysy Qabdeş Jūmadılovtıŋ Ürjardaǧy 70 jyldyq mereitoiyna Qajytai Iliiasūly da bırge barady. Toidan keiın audan äkımı Qabdeş bastaǧan Almatydan kelgen qonaqtardy şyǧaryp salyp, Ürjardyŋ şyǧa berısıne dastarhan jaiyp, qūrmet körsetedı.
Merei toiynyŋ köŋıldı ötkenıne riza bolǧan Qabdeş aǧa, toidy ūiymdastyryp, özıne qūrmet körsetken audan äkımıne, atqa mıner azamattarǧa rahmetın aita kelıp, ülken tebırenıspen Barqytbeldıŋ körkem tabiǧatyna tamsana qarap tūryp:
– Şırkın, osy ölkede osy qalpymda, qaitadan düniege kelsem, älı de qyruar şaruany tyndyrar edım ǧoi, - deptı.
Osy kezde Qabdeş aǧanyŋ sözın ılıp ala jönelgen Qajekeŋ:
– Ras aitasyz, Qabeke, eger osy qalpyŋyzda, osy öŋırde düniege kelseŋız, onda sızge tüienıŋ ortan jılıgınen şümek jasap berer edık, - degen eken.
OSPANHANNYŊ QOLTAŊBASY
Bırde ataqty syqaqşy Ospanhan Äubäkırovtıŋ Aral audanyna joly tüsıptı. Sonda audan ortalyǧyndaǧy №83 orta mekteptıŋ müǧalımı Bimūrat Üsenov aqynǧa jolyǧyp:
– Oseke, sızdı körem degen oiymda joq edı. Aiyp etpe seŋız, qoltaŋbaŋyzdy mynaǧan qoiyp berseŋız, üidegı kıtabyŋyzǧa aparyp japsyryp qoiar edım, - dep, qoiyn däpterınen bır bet qaǧaz jyrtyp alyp ūsynady.
Osekeŋ «japsyryp» degen sözdı ünatpai qalsa kerek.
– Atyŋ kım? - dep sūrapty qalamyn yŋǧailap.
– Bimūrat.
Syqaqşy aqyn japyraqtai qaǧazǧa äldene jazyp, Bimūratqa ūsyna salypty.
Bimūrat bylaiyraq şyǧyp, älgı qaǧazdy oqyp körse, Osekeŋ «Bimūrat taqsyr! Osyny kıtabyŋa aparyp japsyr!» - dep jazǧan eken.
STAVRİDA
Belgılı satirik Ospanhan Äubäkırov künderdıŋ bır künınde üiınıŋ janyndaǧy azyq-tülık dükenıne kırse, şynynyŋ astynda sıresıp jatqan stavrida balyǧyn köredı. Mal etı joq bolsa kerek. Sonda Ospanhan:
– Assalaumaǧaleikum, stavrida. Älı ötpei jatyrmysyŋ, mystan-ryba! -degen eken.
BAS PEN MAŊDAI
Belgılı balalar jazuşysy Qūrmanbai Tolybaev — qos samaiynda ǧana seldır şaşy bar, jaltyr bas kısı. Sol kısı «Baldyrǧan» jurnalynda ıstep jürgen kezde satirik aqyn Ospanhan Äubäkırov anda-sanda kelıp, erkelep «bas jazuǧa» tiyn-teben alyp ketıp tūrady eken. Bırde Kūrekeŋ Ospanhanǧa:
– Osy saǧan qaşanǧa men tegın bere bermekpın aqşany. Myqty bolsaŋ, qaneki, menı maqtap taban astynda öleŋ şyǧar! - deptı.
Sonda Osekeŋ müdırmesten:
Tolybaev Qūrmanbai,
Jomarttyǧy qandai?!
Qūrekeŋnıŋ basy
Tūtasymen maŋdai,- degen eken.
– Saǧan daua joq», - dep Qūrekeŋ aŋşa ızdep, taǧy da tös qaltasyna qolyn sala berıptı.
«ÖZIM ÄLI ESTIMEPPIN»
El jaqtan kelgen bır aǧaiyn esımı qalyŋ qazaqqa belgılı syqaqşy, halqymyzdyŋ süiıktı aqyny Ospanhan Äubäkırovpen (1934–1986) äŋgıme kezınde:
– Ospanhan qaraǧym, ışımdık ataulyny sen müldem qoiypty dep estıdık qoi, sol söz ras pa? – dep sūraidy.
Sonda Ospanhan iyǧyn köterıp, basyn şaiqap:
– Iаpyrmai, būnyŋyz jaqsy jaŋalyq eken... Bıraq özım būl jaŋalyqty älı estımeppın! – dep jauap berıptı.
«KÜLMEGENDE QAITEMIZ?»
Bır künı satirik Sadyqbek Adambekov Jazuşylar odaǧynyŋ seksiia mäjılısınde özınıŋ jaŋa komediiasyn oqypty. Komediia tym ūzaq eken. Mäjılıske qatysyp otyrǧan aqyn Syrbai jalyǧyp jiı-jiı küle berse kerek.
– Ei, sen nege külesıŋ? - deptı Sadyqbek Syrbaidyŋ külgenın jaqtyrmai. Sonda Syrbai külkısın tyimai:
– Komediia bolǧan soŋ külmegende qaitemız! - deptı.
ÄRIPTESTIŊ ÄZILI
Kezınde äzıl-ospaq pen syn-syqaqtyŋ sardary Ospanhan Äubäkırovten bata alǧan Köpen Ämırbekov būl künde qazaq satirasynyŋ beldı uyqtarynyŋ bırınen sanalady. Qara sözben de, öleŋ-jyrmen de syqaq qazanyn qainatqan, tılınıŋ bızı bar quşykeş ärıptesı jaiynda aqyn Nesıpbek Aitov bırde bylai deptı:
Qazaqstanda qu, ä, Köpen,
Qytaida Hua Gofen.
Ekı jauyz bır zamanda
Qalai ǧana tuady eken?!.
KÜLKINIŊ BIR TÜRI
«Tamaşanyŋ» kezektı repertuary daiyndalyp jatady. Artister satiralyq şyǧarmalaryn oinap, ony avtorlary da körıp otyrady. Kūdaibergen Sūltanbaev būl joly satirik Ümbetbai Uaidinnıŋ «Külkınıŋ de tür-türı bar» degen syqaǧyn oryndaidy.
Kūdaibergen oryndap bolǧannan keiın öz şyǧarmasyn jatqa bıletın, ärı külkınıŋ anadaiy da bar, mynadaiy da bar dep jılık-jılıkke bölıp jazǧan Ükeŋ otyryp:
– Qūdaibergen-au, bärı jaqsy. Tek bır külkını tastap kettıŋ ǧoi, — deidı.
Qūdaibergen:
– Qaisysy? — deidı.
Ükeŋ:
– Mynausy, - dep qoljazbasyn körsetedı.
Qūdaibergen:
– Ony ädeiı tastap kettım, — deidı.
– Nege? - deidı Ükeŋ.
Sonda Qūdaibergen:
– Oibai, Üke-au, ol özımızdıŋ Kamal Seitjanovichtıŋ külkısı ǧoi. Ony salsaq ekranǧa şyqpai qalamyz, - deptı.
Al Kamal Seiıtjanüly Smaiylov sol kezde Qazaq KSR Televiziia jäne radio habary jönındegı Memlekettık komitettıŋ töraǧasy eken.
ŞAL RÖLINE «DAIYNDYQ»
Bırde qazaq teatr önerınıŋ negızın saluşy, saŋlaq akter Serälı Qojamqūlov pen satirik Seiıt Kenjeahmetov habarǧa qatysu maqsatymen respublikalyq teledidarǧa barady. Tarlan ärtıstıŋ jasy ūlǧaiǧan şaǧy eken. Syrtqy esıktıŋ tabaldyryǧynan attai bergende aiaǧy sürınıp ketıp, etpetınen qūlai jazdaidy.
– Özıŋız qartaiyp qalǧansyz ba? Aiaǧyŋyzdy nyq, baspaisyz ba? - deidı Seiıt äzılge ainaldyryp. Sonda Ser-aǧaŋ tabanda tapqyrlyq tanytyp:
– Qaidaǧy qartaiǧan, «Kazaqfilm» kino tüsıremız, şaldyŋ rolın somdaisyŋ degen. Soǧan daiyndalyp jürgenım emes pe, - deptı qinalmastan.
«ŞÜKIRDI BILEMIN»
«Seiıt solai deptı» deitın sözderdıŋ köpşılıgı onyŋ dosy, qūrdasy Sabyrjan Şükırovke bailanysty aitylady. Bır künı Seiıt körşılerınıŋ bırınen amandyq sūrasa, älgı kısı «şükır, şükır» dei berıptı. Sonda Säkeŋ:
– Şükırdı bılem ǧoi, Sabyrjannyŋ äkesı ǧoi, - deptı.
AǦALARDYŊ PORTRETI
Syqaqşy-suretşı Erkın Nūrazhanov bırde joly tüsıp, Jazuşylar odaǧynyŋ «Şyǧarmaşylyq üiıne» bara qalady. Köktemnıŋ jylymyq jaidary künı eken, esık közındegı ūzyn oryndyqta bır top qalamger künşuaqtap, maujyrap demalyp otyrady.
Kelıp sälem bergen Erkındı olardyŋ bıreuı tanysa da, bıreuı tanymaidy eken. Ol kezdegı Erkınnıŋ bastyǧy, «Baldyrǧan» jurnalynyŋ bas redaktory, körnektı aqyn Mūzafar Älımbaev:
– Jıgıtter, senderdıŋ auzy-bastaryŋdy qisaityp salyp jürgen myqtyŋ osy bolady, - dep tanystyrady.
– E, osy jıgıt pe edı? - dep, qalamgerler riza bolyp, Erkınge qoşemet sözder aita bastaidy.
Sonda oryndyqtyŋ bır şetınde ünsız otyrǧan aqyn Ötejan Nūrǧaliev:
– Erkın ınım, būl aǧalaryŋdy qisaityp saldym eken dep qysylma, sen älı künge būlardyŋ tüp-tüzu, täuır portretterın salyp jürsıŋ. Aǧalaryŋnyŋ şyn beinesın körgıŋ kelse, qaryzǧa molyraq aqşa sūra... Betterınıŋ qalai qisaiǧanyn sonda köresıŋ. Mıne, aǧalaryŋnyŋ naǧyz portretı sol! - degen eken.
ANT PEN QANT
Talantty jas aqyn Äbubäkır Kairanov bırde «Baldyrǧan» jurnalynyŋ redaksiiasyna barady. Būrynyraqta özınıŋ qyzmet ıstegen jerı eken, jıgıttermen qauyşyp, äŋgıme-düken qūrysady.
– Ne jaŋalyq, Äbış? - deidı jıgıtter.
– Jaŋalyq sol... keşe Odaqtyŋ Prezidentı ant berdı, ony özderıŋ de estıp jatqan bolarsyŋdar, - deidı Äbubäkır äŋgımenı saiasat jaǧyna būrǧysy kep.
Sonda satirik-aqyn Beisenbai Kırısbaev:
– Äbış-au, ant bergenşe halyqqa qant nege bermeidı eken. Äŋgımenı sodan bastasaŋ ettı, - deptı myrs etıp.
Daiyndaǧan Maqsūthan Jaqyp
