165 jyl. Abaidyŋ Aqylbaiy

Adyrna.kz Telegram
https://www.adyrna.kz/storage/uploads/o45qrNFD5Dg2tfaeMOVoBiQABTg9fO1D6FBFVHv7.jpg

Aqylbai Qūnanbaevtyŋ tuǧanyna - 165 jyl. Qazaq ädebietınde Abai mektebınıŋ körnektı ökılı sanalatyn aqynnyŋ şyǧarmaşylyq mūrasy ūlttyq ruhaniiat tarihynda erekşe oryn alady.

Aqylbai 1861 jyly qazırgı Abai oblysynda düniege kelgen. Ol ūly oişyl Abai Qūnanbaiūlynyŋ tūŋǧyş ūly.

Aqylbai Abaidyŋ jary Dıldädan tuǧan. Dıldädan Aqylbaidan basqa Äbdırahim (Äbış), Maǧauiia degen balalary bolǧan.

Qūnanbaidyŋ kışı äielı Nūrǧanym, özınen bala bolmaǧandyqtan, Aqylbaidy kışkene künınen öz bauyryna basady. Aqylbai tuǧanda Abaidyŋ özı de jas, jaŋa otau iesı edı. Söitıp, Aqylbai jas künınen Nūrǧanym tärbiesınde bolyp, Qūnanbai balasy, Qūnanbaidyŋ kenje toqalynyŋ erkesı atanyp ösedı.

Ol ılımın auyl moldasynan bastap, keiın özdıgınen orys jäne Europa ädebietımen tanysqan. Aqylbai äkesı Abaimen bırge 1893-1894 jyldar Semei qalasyndaǧy bastauyş bılım beru ısıne qamqorlyq jasaityn Qoǧamnyŋ tolyq müşesı bolady. Söitıp öz tūsynda mädeni-aǧartu ısıne de qatynasqany baiqalady.

Aqyn retınde Aqylbai bırneşe poema jazǧan. Sonyŋ ışınde «Zūlys», «Jarrah» jäne «Daǧystan» şyǧarmalary belgılı. «Zūlys» poemasy aǧylşyn jazuşysy Genri Raider Haggardtyŋ «King Solomon's Mines» romanymen ündes kelse, «Daǧystan» poemasynda Kavkaz taqyryby arqyly äleumettık mäseleler qozǧalǧan.

Aqyn ömırınıŋ soŋǧy jyldary auyr qaiǧymen öttı. Äielı qaitys bolady. 1895 jyly ınısı Äbdırahman (Äbış), 1904 jyly ekınşı ınısı Maǧauiia qaitys bolady. Maǧauiianyŋ soŋynan köp keşıkpei äkesı Abai qaitys bolady.

Aqylbai Abai ölımınen qyryq künnen soŋ, äkesınıŋ qyrqyn bergen künı, 1904 jyly 43 jasynda Semei qalasynda kenetten qaitys bolǧan.

Aqylbai beiıtı Semei oblysy, Abai audany, öz qystauy – Tyşqan būlaǧynyŋ qasynda.

Aqylbaidan üş bala bolǧan: Älımqūl, Äubäkır jäne İsrail.

Bügınde Aqylbai Qūnanbaevtyŋ esımı qazaq ädebietınde Abai dästürın jalǧastyrǧan, ūlttyq poeziiaǧa özındık üles qosqan tūlǧa retınde qūrmetpen atalady.

Pıkırler