Kollaj Jİ kömegımen jasaldy
Premer-ministr Oljas Bektenovtıŋ BYD Destroyer 05 avtokölıkterıne qatysty dauǧa qatysty jauaby belgılı boldy. Şamamen 5 myŋ adamǧa qatysty mäselede keibır jaittyŋ basy aşylmai qalǧan siiaqty. Nmese Premer-ministr ol jaittardan beihabar. Ol qandai jaittar edı?
Premer atalǧan avtokölıkterdı äkelu kezınde Euraziialyq ekonomikalyq odaqtyŋ Syrtqy ekonomikalyq qyzmettıŋ tauar nomenklaturasynyŋ (TN VED EAEO) 8703 60 309 8 kody qoldanyluy tiıs bolǧanyn, oǧan kedendık baj salyǧynyŋ 15 paiyzdyq mölşerlemesı belgılengenın aitady. Al deklarasiialauşylar, onyŋ aituynşa, baj salyǧy nöldık mölşerlememen közdelgen 8703 60 309 9 kodyn paidalanǧan.
Alaida būl tūsta mynandai maŋyzdy jaittar aitylmaǧan.
8703 60 309 9 kodyn importtauşylar da, avtokölık ielerı de taŋdaǧan joq. Būl kodty resmi türde Qazaqstan Respublikasynyŋ keden organy özı belgılegen.
2024 jyly Almaty qalasy boiynşa Memlekettık kırıster departamentı basşysynyŋ orynbasary № KZ/39855300/290324/0377/01 jäne № KZ/39855300/191224/1305/01 aldyn ala synyptau şeşımderın qabyldap, BYD Destroyer 05 avtokölıgın däl osy 8703 60 309 9 TN VED EAEO kody boiynşa jıktedı.
Būl şeşımder qoldanysta boldy jäne TN VED EAEO-ny bıryŋǧai qoldanudy qamtamasyz etu maqsatynda Euraziialyq ekonomikalyq odaqtyŋ aldyn ala şeşımderınıŋ resmi derekter bazasynda jariialandy. Sonymen qatar, Qazaqstan Respublikasynyŋ «Qazaqstan Respublikasyndaǧy kedendık retteu turaly» Kodeksınıŋ 48-babyna säikes, būl şeşımder keden organdary üşın mındettı boldy.
Aldyn ala synyptau şeşımı (ASŞ) – Qazaqstan Respublikasynyŋ keden zaŋnamasy men EAEO Keden kodeksıne säikes, tauardy äkelgenge deiın onyŋ TN VED EAEO boiynşa kodyn naqty aiqyndaityn resmi qūjat. Ol keden organdary üşın mındettı bolyp tabylady jäne deklarasiialau kezınde osy kodty qoldanudyŋ zaŋdylyǧyna kepıldık beredı. ASŞ – «jeke sipattaǧy şeşım» emes, ol tauarlardy synyptaudyŋ bıryŋǧai täjıribesınıŋ qainar közı.
Memleket däl osy maqsatta aldyn ala şeşımder qabyldaidy – syrtqy ekonomikalyq qyzmetke qatysuşylar qai kodty qoldanu kerektıgın aldyn ala bılıp, memlekettıŋ qūqyqtyq ūstanymynyŋ tūraqtylyǧyn qamtamasyz etedı.
Aitylǧan jaidyŋ nätijesınde paradoksaldy jaǧdai qalyptasty.
Aldymen memlekettık organ tauardyŋ kodyn resmi türde aiqyndap, ony bıryŋǧai qoldanu üşın jariialaidy, ıs jüzınde naryqtyŋ barlyq qatysuşylaryna däl osy kodty basşylyqqa aludy ūsynady. Al bır jyldan keiın sol kodtyŋ dūrys emes bolǧanyn mälımdep, azamattardan milliondaǧan teŋge kölemınde qosymşa tölem talap etedı.
Sonda zaŋdy sūraq tuyndaidy: eger qatelıktı memlekettık organnyŋ özı jıberse, onyŋ saldaryn nege azamattar öteuı tiıs?
Odan da taŋǧalarlyǧy – Ükımet qosymşa esepteulerdıŋ zaŋdylyǧyn 2026 jyly ǧana alynǧan avtokölıktıŋ tehnikalyq sipattamalary arqyly negızdeuge tyrysady.
Bıraq avtokölıkter äkelıngennen bır jyl ötken soŋ alynǧan aqparat 2025 jyly keden organdarynyŋ resmi şeşımderıne tolyq säikes äreket etken azamattardyŋ ıs-äreketınıŋ zaŋdylyǧyn qalai özgerte alady?
Būl jaŋa mälımetter alynǧan kezde avtokölıkter Qazaqstan Respublikasynyŋ aumaǧyna äldeqaşan äkelıngen, kedendık räsımdeuden ötken, erkın ainalymǧa şyǧarylǧan, ışkı ıster organdarynda tırkelgen jäne menşık ielerınıŋ zaŋdy ielıgınde bolǧan.
Is jüzınde Ükımet memleket kez kelgen uaqytta özınıŋ būrynǧy ūstanymyn özgertıp, ony kerı küşpen qoldanyp, azamattarǧa jaŋa qarjylyq talaptar qoia alady degendı ūsynyp otyr.
Mūndai täsıl qūqyqtyq aiqyndyq qaǧidatyn būzyp qana qoimai, aldyn ala synyptau şeşımderı institutynyŋ mänın tolyqtai joiady. Eger memleket kez kelgen uaqytta özınıŋ resmi şeşımderınen bas tartyp, öz qatelıkterınıŋ saldaryn syrtqy ekonomikalyq qyzmetke qatysuşylarǧa jüktei alatyn bolsa, onda keden organdary qabyldaityn resmi şeşımderdıŋ qūqyqtyq qūndylyǧy qandai?
Avtokölıktıŋ tehnikalyq sipattamalaryna qatysty memlekettık organdardyŋ ūstanymy da qaişylyqqa toly.
Premer-ministr ışten janatyn qozǧaltqyştyŋ eŋ joǧary quaty 72 kVt ekenın körsetedı.
Al Memlekettık kırıster komitetı būǧan deiın 81 kVt degen mälımetke süiengen.
Sonymen qatar avtokölıktıŋ zauyttyq säikestendıru taqtaişasynda öndıruşı 78 kVt dep körsetken.
Iаǧni memlekettık organdar avtokölıktıŋ negızgı tehnikalyq sipattamalarynyŋ bırı jönınde de ortaq pıkırge kele almai otyr.
Sonymen bırge bügıngı künge deiın tauardy synyptau üşın şeşuşı mänge ie körsetkış – elektr qozǧaltqyşynyŋ eŋ joǧary 30 minuttyq quaty resmi türde anyqtalǧan joq.
Qazaqstan Respublikasy Syrtqy ıster ministrlıgı arqyly tıkelei öndıruşıden resmi aqparat alu nemese täuelsız tehnikalyq jäne (nemese) kedendık saraptama jürgızudıŋ ornyna Memlekettık kırıster komitetı tek Qazaqstandaǧy BYD brendınıŋ ökılınen alynǧan mälımettermen şektelgen. Al būl ūiym BYD Destroyer 05 avtokölıgınıŋ öndıruşısı emes, osy modeldı importtamaidy jäne Qazaqstan Respublikasynda ony resmi türde satpaidy.
Onyŋ üstıne öz jauabynda memlekettık organdar BYD Destroyer 05 avtokölıgıne Kölık qūralynyŋ tipın maqūldau qūjaty (OTTS) berılmegenın tıkelei körsetedı. Al däl osy OTTS qūjatynda elektr qozǧaltqyşynyŋ 30 minuttyq quaty körsetıledı. Demek, Qazaqstandaǧy resmi ökıldıŋ özınde mūndai resmi tehnikalyq qūjat bolmaǧan.
Sonda zaŋdy sūraq tuyndaidy: nege memlekettık organ öndıruşı märtebesıne ie emes kommersiialyq ūiymnyŋ mälımetterın negızge alyp, zauyt-öndıruşıden resmi tehnikalyq aqparat alu qajettılıgın elemedı?
Bıraq mäsele mūnymen şektelmeidı.
Premer-ministr kedendık tekserudıŋ zaŋdylyǧy turaly mäselege mülde toqtalmaǧan.
Al däl osy tekseru Qazaqstan Respublikasynyŋ tauarlar şyǧarylǧannan keiın jürgızıletın kedendık baqylaudyŋ negızderı, taǧaiyndau tärtıbı jäne ötkızu räsımderın retteitın zaŋnamasynyŋ talaptaryn eleulı türde būza otyryp jürgızılgen.
Būl zaŋ būzuşylyqtardy syrtqy ekonomikalyq qyzmetke qatysuşylar bırneşe ret körsetkenımen, Memlekettık kırıster komitetı de, Ükımet te olarǧa eşqandai qūqyqtyq baǧa bergen joq.
Tekserudıŋ zaŋsyzdyǧyna qatysty dälelderge jauap berudıŋ ornyna memlekettık organdar jaŋa synyptaudıŋ dūrystyǧyn ǧana qaitalaidy.
Alaida memleket 2026 jyly avtokölıktıŋ jıkteluı jönındegı ūstanymyn özgertken künnıŋ özınde, būl eŋ basty sūraqqa jauap bermeidı.
Nelıkten azamattar memlekettıŋ özınıŋ ūstanymyn özgertkenı üşın jauap beruı tiıs?
Nelıkten zaŋ talaptarynyŋ barlyǧyn oryndap, keden organdarynyŋ mındettı şeşımderıne süiengen adal avtokölık ielerı bügın «zaŋ būzuşylar» retınde körsetılude?
Eger memleket būryn özı qabyldaǧan aldyn ala synyptau şeşımderınıŋ qate bolǧanyn moiyndasa, onda nege būl qatelıkter üşın jauapkerşılık sol şeşımderdı qabyldaǧan lauazymdy tūlǧalarǧa emes, memlekettıŋ resmi aktılerıne senuge tolyq qūqyǧy bolǧan azamattarǧa jükteledı?
Ükımet osy sūraqtarǧa adal ärı qūqyqtyq tūrǧydan negızdelgen jauap bermeiınşe, kedendık tölemderdı jappai qosymşa esepteudıŋ zaŋdylyǧy turaly mälımdemelerdı senımdı dep qabyldau mümkın emes.
Būl dauda äŋgıme tek bır avtokölıktıŋ jıkteluı turaly emes.
Mäsele äldeqaida maŋyzdy qaǧidatta: memleket aldymen mındettı şeşım qabyldap, onyŋ oryndaluyn talap etıp, keiın öz ūstanymyn özgertıp, sol memlekettıŋ talaptaryn adal oryndaǧan azamattardan aqşany kerı küşpen öndırıp aluy mümkın be?
Kölık ielerınıŋ mälımetınşe, 2025 jyldyŋ aqpan men qyrküiek ailary aralyǧynda Qazaqstanǧa BYD Destroyer 05 ülgısındegı 5000-nan astam avtokölık äkelıngen. Olar kedendık räsımdeude sol kezeŋde qoldanysta bolǧan zaŋnama men aldyn ala synyptau şeşımderıne (ASŞ) süiengenın aitady. Iаǧni, importtauşylar barlyq tölemderdı resmi tarifter boiynşa tölep, räsımderdı tolyq aiaqtaǧan. Sol kezeŋde importtauşylar aldyn ala synyptau şeşımderıne (ASŞ/PKR) süienıp, TN VED 8703603099 kody boiynşa räsım jürgızgen. Būl kod sol uaqytta jeŋıldetılgen salyq rejimın qoldanuǧa mümkındık bergenı aitylǧan. Odan keiın TN VED kody özgertılıp, 8703603098 nūsqasy engızılgen jäne būrynǧy räsımderge qatysty qosymşa salyq esepteulerı jasalǧan. Osy dauǧa bailanysty Mäjılıs deputaty Abzal Qūspan kezınde Bas kölık prokuraturasyna deputattyq saual joldaǧan. Deputat öz saualynda kölık prokuraturasy men memlekettık kırıster organdarynyŋ äreketterıne keşendı qūqyqtyq baǧa berudı, sondai-aq qabyldanǧan şeşımderdıŋ zaŋdylyǧyn tekserudı talap etken.
