52 jasqa qaraǧan şaǧynda ömırden ozǧan aqyn Bekjan Äşırbaevtyŋ denesı tamyzdyŋ 16-synda tuǧan jerı Türkıstan oblysy Maqtaaral audany Myrzakent mekenınde jer qoinyna tabystaldy. Aqynnyŋ qoǧam, äleumet jäne saiasat taqyrybyndaǧy öleŋderın nazarlaryŋyzǧa ūsynamyz.
ANA TILINE ARAŞA
nemese suisidtık mınez-qūlyqtyŋ aldyn alu
Jaqsylardyŋ qalǧan terıp jaŋqasyn,
Täu etemın tuǧan jerdıŋ är tasyn.
Oiǧa qalam muzeilerden körgende,
Dinozavr, mamonttardyŋ qaŋqasyn.
Älem bızdıŋ moiyndaidy deŋgeidı,
«El köŋılı dalasyndai keŋ» deidı.
Nege bıraq Alǧys aitu künınde,
Otandastyŋ tılı «R»- ǧa kelmeidı.
Bolaşaǧyŋ nabyt bolar jäiıttı aŋda,
Aman qalam toqtatatyn täit barda.
Öz şyndyǧym alar bärın tüzetıp,
Öz tılıŋde ötırık ait, aitsaŋ da!
Namystynyŋ sory artta, baǧy alda,
Nemkettılık qūlatpasyn taǧy orǧa.
Sene bergın, söndıremız jabylyp,
Ört bolǧanyn öz tılıŋde habarla!
Kelın tüstı äkep üige yrysty,
Quǧynşylar ädetınşe «qūrysty».
Däu jeŋgesı, qarasaŋ da sözdıkke,
Ötınemın, öz tılıŋde ūrysşy!
Erteŋıme alaŋ köŋıl, jündeidı oi,
Küdıgıŋdı taŋ atatyn tündei joi.
Öz jerıŋde öz tılıŋde söilemeu –
Öz-özıŋe qol salumen bırdei ǧoi!..
JETI LAQTYŊ ZARY
Ormanymnyŋ saiasi örtı qaptai,
Jylǧa suy bıteldı erkın aqpai.
Aŋǧal halqym taǧy da senıp qaldy,
Esık aşqan qasqyrǧa jetı laqtai.
Arǧy-bergı tarihty qauzar bolsa,
Bedel satu öndırmes saudaŋdy onşa.
Mansap degen qalmai ma kör aldynda,
Köz aldymda qūlady taular qanşa?!
Bızdıŋ elde aldymen ailaŋ tūrar,
Aqyldynyŋ sau miyn airan qylar.
Senı – eşbır tanymal emestıgıŋ,
Eŋ tanymal adamǧa ainaldyrar.
Alǧaşynda körındıŋ jandai tūmsa,
Kımge obaly senımder oŋbai synsa.
Sahnada sözıŋe süisıngen el,
Sälemıŋdı qaitesıŋ almai tūrsa?
Jüre bermek oidasyŋ būǧyp älı,
Jabylady deisıŋ be jyly bärı?
Ant beresıŋ neşınşı talpynystan,
Jyldyŋ üzdık «siqyrşy, ūrylary»?
Boiyn biık körsetıp täjı ǧana,
Qūlauyna qalǧandai az jyraǧa.
Baklajandy qazaqşa audarǧandai,
Tez ainaldy-au būlaryŋ äjuaǧa...
QAIŞYLYQ
nemese saiasat alaŋyndaǧy soŋǧy bi
Aiyra almas jasandydan jaqūtty,
Qorqam elden tüsınıgı tar tıptı.
Joǧaltqanda memleketı ızdeitın,
Aqynynan qylmyskerı baqytty.
Ainalany basqandai ma martu şyn,
Kıtap aşpas nadan qalai nar tusyn?
Qazır aǧa qyzmetkerden ǧylymi,
Dükendegı syily kışı satuşyŋ.
Aitsa baqa batpaǧyna sai ənın,
Ünsız tyŋdar köp kökemdı aiadym.
Bıraq olar keşırmeidı senı oŋai,
Baiqausyzda basyp ketseŋ aiaǧyn.
Aldarqatyp şyǧai jūrtyn şaiqymen,
Kerneiletıp toiǧa mıner bai küreŋ.
Būl zamannyŋ qaharmany bolyp jür,
Top kepterdı ürkıtkender təitımen.
Jas toqaldai būzylmaǧan bədenı,
Qimaimyz ǧoi bilık degen bəlenı.
Sahnadan syiyŋ barda kete bıl,
Aiaqtalǧan bi siiaqty ədemı!..
ÄLEUMETTIK PARALLEL
Satyp alar eşteŋe joq tiynǧa,
Tūrmys auyp bara jatyr qiynǧa.
Dastarqany tym jūpyny köriner,
Diqan üii jarty qūrsaq biyl da.
Keudesinde qarsy kelip eki ūran,
Ol otyrar toq künderden köşip än.
Jaŋa qazaq sūhbat berip sol sätte,
Süiikti asyn aityp jatar ekran.
Bas barmaqpen eşkim bermes baǧamdy,
Saitan daǧdy sapyruda sanamdy.
Toŋazytqyşy tolmai qalyp jeŋgemniŋ,
Sol kästömmen kördim taǧy aǧamdy.
Qaita aşylyp biteu tūrǧan jaramyz,
Juan ata balalaryn baǧamyz.
Qabat üidi jertöleden qyzyqtap,
Aşudastai qyşqyldanyp baramyz.
QŪRBANDYQ
Jūldyzsyŋ, sen üşın bärı – ura!
Büryşta tūrasyŋ süiısıp.
Qoltaŋba beresıŋ aruǧa,
Qoldaryŋ baiqamai tüiısıp.
Ūmytyp auyzdyŋ tobasyn,
Mınesıŋ suaittyq saŋdaǧyn.
Motormen jürgendei bolasyŋ,
Sezbeisıŋ keudeŋde jan baryn.
Bergen sert qalmaidy küşınde,
Jalauyn bır qyzdyŋ jyǧasyŋ.
Jiyrma tört saǧattyŋ ışınde,
«Ol eldı» tastap sen şyǧasyŋ.
Erkesıŋ halyqqa tanylǧan,
Qalady ol arqalap jarty ümıt.
Kreml esıgı salynǧan,
Üiıŋe kıruge tartynyp.
Körmeisıŋ toi şyqsa üi betın,
Ol bolsa kütedı asyǧyp.
Sen qoiǧan konserttıŋ biletın,
Saqtaidy syrt közden jasyryp.
Ökpeler… Saǧan ne sögısı?!..
Alma tös är tūsta jür qaŋǧyp.
Aqymaq keletın köbısı
Izdeisıŋ jaŋadan qūrbandyq.
Sezımge joq sende şyn qarau,
Serpisıŋ sätınde tūiaqty.
Būrymdy baqytyn būrmalau –
Būl saǧan ritual siiaqty.
Ainalyp sahna sänıne,
Tamsanar körkıŋe alau jüz.
Päk sezım turaly änıŋe,
Qosyla bastaidy anau qyz...
BAQYT TILEU
Toǧyz bolmai kelıp alar jūmysqa,
Qyzdar qaşan şyǧar eken tūrmysqa?
Alǧaş jauǧan qar oiatqan ümıtter,
Aiaqtalyp kele jatyr būl qysta.
Jūldyzdary jūp qūraŋdar ǧalamnyŋ,
Men bärıŋnıŋ taǧdyryŋa alaŋmyn.
Mümkın sızge tüsınıksız körıner,
Baǧyn tıleu tanymaityn adamnyŋ.
Qyzyq pa ömır eşkım senı qyzǧanbas,
Keter me esten alǧan sätıŋ güldı alǧaş?!
Baqyt degen – qalyŋdyq ol toidaǧy,
Ümıt degen – qasyndaǧy qyzjoldas.
Jürekter-ai, sezım qyly şertılgen,
Sabyr etşı sätterıŋde börtıngen.
Armanym joq qūtqara alsa bır änım,
Sekırgelı tūrǧan qyzdy köpırden...
Bekjan Äşırbaev
