Foto: Anadolu
İranda 2026 jyldyŋ basynda eldıŋ 31 provinsiiasyn qamtyǧan jappai narazylyqtar kezınde kemınde 53 myŋ 777 adam ūstalǧan. Myŋdaǧan adam qaza tauyp, tūtqyndarǧa qatysty azaptau men qatygezdık körsetu derekterı tırkelgen. Būl turaly BŪŪ Bas hatşysynyŋ İrandaǧy adam qūqyqtarynyŋ ahualy jönındegı baiandamasynda aitylǧan, dep hpbarlaidy "Adyrna".
İran bilıgı BŪŪ-ǧa ūstalǧandardyŋ köpşılıgı tergeu jūmystary aiaqtalǧannan keiın bosatylǧanyn habarlaǧan. Alaida BŪŪ Adam qūqyqtary jönındegı Joǧarǧy komissar basqarmasyna tüsken mälımetterde negızsız tūtqyndau, adamdardyŋ ız-tüzsız joǧaluy jäne olardy syrtqy älemmen bailanyssyz ūstau jaǧdailary körsetılgen.
Narazylyqtar 2025 jyldyŋ jeltoqsan aiynyŋ soŋynda eldegı ekonomikalyq jaǧdaidyŋ naşarlauyna bailanysty bastalǧan. 2026 jylǧy 8 qaŋtarǧa qarai şeruşılerdıŋ talaptary saiasi özgerıster jasauǧa şaqyrumen tolyqty. BŪŪ-nyŋ täuelsız halyqaralyq tergeu missiiasy narazylyqtardy küşpen basu äreketın 1979 jylǧy revoliusiiadan bergı eŋ qandy oqiǧa boluy mümkın dep baǧalaǧan.
İran ükımetınıŋ mälımetınşe, 8-9 qaŋtar künderı 3 myŋ 117 adam qaza tapqan. Olardyŋ 2 myŋ 427-sı narazylyqqa qatysuşylar men qauıpsızdık küşterınıŋ qyzmetkerlerı bolǧan. Al HRANA qūqyq qorǧau ūiymynyŋ deregıne säikes, 23 aqpanǧa deiın 7 007 şeruşı, 70 kezdeisoq ötıp bara jatqan adam jäne qauıpsızdık küşterı men memlekettık organdardyŋ 207 qyzmetkerı köz jūmǧan.
Nauryz aiynyŋ soŋynda taǧy 11 700-den astam ölım deregı tekserılıp jatqan. İnternettıŋ öşırıluı, adamdardyŋ joǧalyp ketuı jäne quǧyn-sürgın qaupı qaza tapqandardyŋ naqty sanyn anyqtauǧa kedergı keltırgen.
BŪŪ baiandamasynda qauıpsızdık küşterınıŋ kemınde 14 provinsiiadaǧy auruhanalar men jedel medisinalyq kömek körsetu oryndarynda reid jürgızgenı de aitylǧan. Olar jaralanǧan şeruşılerdı ızdep, keibırın ūstap, belgısız baǧytqa alyp ketken. Medisina qyzmetkerlerı de qysym men qudalauǧa ūşyraǧan.
Sonymen qatar türmelerde tūtqyndardy ūryp-soǧu, elektr togymen azaptau, suǧa tūnşyqtyru äreketın jasau jäne aiaq-qolynan ılıp qoiu siiaqty qatygezdık derekterı tırkelgen. Narazylyq kezınde ūstalǧan 30-dan astam äieldıŋ «Vakilabad» türmesınde sanitarlyq talaptarǧa sai kelmeitın jaǧdaida otyrǧany habarlanǧan.
Baiandamada İrandaǧy ölım jazasyna qatysty jaǧdai da synǧa alynǧan. 2025 jyly elde kemınde 1 639 adam ölım jazasyna kesılgen. Al 2026 jyldyŋ alǧaşqy üş aiynda taǧy 151 adam osyndai jazaǧa tartylǧan. Narazylyqtarǧa qatysy bar degen aiyppen kemınde 53 adam ölım jazasyn kütıp otyrǧan.
Būdan bölek, 2026 jylǧy 28 aqpanda AQŞ pen İzraildıŋ İranǧa qarsy bırlesken äskeri soqqylarynan keiın eldegı jaǧdai odan ärı kürdelene tüsken. İrannyŋ soǧys şeiıtter men ardagerler ısterı jönındegı qorynyŋ mälımetınşe, 40 kündık äskeri qimyldar barysynda 3 myŋ 468 adam qaza tapqan. Olardyŋ 45 paiyzy beibıt tūrǧyndar bolǧan.
İrannyŋ sot-medisinalyq ūiymy 383 balanyŋ jäne 496 äieldıŋ köz jūmǧanyn habarlaǧan. Sondai-aq 28 aqpanda Minab qalasyndaǧy bastauyş mektepke jasalǧan soqqy saldarynan 168 bala men mūǧalımderı qaza tapqany aitylǧan. AQŞ Qorǧanys ministrlıgı būl oqiǧaǧa qatysty tergeu jürgızıp jatqanyn rastaǧanymen, onyŋ nätijelerı älı jariialanbaǧan.
Äskeri qimyldar saldarynan kemınde 1 200 oqu orny, 240 medisinalyq ortalyq pen 50 auruhana zaqymdanǧan. 17 millionnan astam oquşy men studenttıŋ dästürlı formatta bılım alu mümkındıgı şektelgen. Sonymen qatar eldegı infliasiia 68,9 paiyzǧa jetıp, säuır aiynda azyq-tülık baǧasynyŋ ösuı 100 paiyzdan asqan.
Osy jaǧdailarǧa bailanysty BŪŪ Bas hatşysy İran bilıgın ölım jazasyna qatysty ükımderdı oryndaudy toqtatuǧa, negızsız ūstalǧan azamattardy bosatuǧa jäne adam qūqyqtarynyŋ būzyluy turaly derekterdı tergeuge şaqyrdy.
