Foto: killer-antiplagiat.ru
Qazaqstannyŋ joǧary bılım beru jüiesınde soŋǧy jyldary qordalanǧan mäseleler az emes. Joǧary auditorlyq palatanyŋ tekseru qorytyndylary universitetterdegı qabyldau jüiesınen bastap, memlekettık granttardyŋ tiımdılıgıne deiın köptegen kemşılıkterdı aşyp körsettı. Būl turaly hronika.kz jazdy, dep habarlaidy “Adyrna”.
Tekseru barysynda äl-Farabi atyndaǧy Qazaq ūlttyq universitetı medisina jäne stomatologiia sekıldı sūranysy joǧary mamandyqtarǧa ŪBT nätijesı tömen nemese mülde test tapsyrmaǧan studentterdı qabyldaǧany anyqtaldy. El boiynşa şektı ball 70 bolǧanymen, universitettıŋ öz talaptary 90–110 ball aralyǧynda belgılengen. Soǧan qaramastan, keibır şeteldık joǧary oqu oryndarynan auysqan studentter 49–50 ballmen oquǧa qabyldanǧan.
Mūndai studentterdıŋ edäuır bölıgı keiın oqu baǧdarlamasyn meŋgere almai, akademiialyq talaptardy būzǧan. Sonyŋ saldarynan universitetten köptep şyǧarylǧan studentter sany artqan.
Basylymnyŋ jazuynşa, QazŪU-de memlekettık grantpen oqyǧan 2591 student oqudan şyǧarylǧan. Olardy oqytuǧa biudjetten şamamen 2,7 mlrd teŋge jūmsalǧan. Alaida būl qarjy memleketke qaitarylmaidy, öitkenı qoldanystaǧy zaŋnamada oqudan şyǧarylǧan studentterdıŋ şyǧyndy öteu mındetı qarastyrylmaǧan.
Sondai-aq student oqudan şyqqannan keiın paidalanylmai qalǧan qarajattyŋ da biudjetke qaitarylmai, universitet qaramaǧynda qalatyny anyqtalǧan.
Sarapşylar joǧary oqu oryndarynda kei jaǧdaida «saiasi, otbasylyq nemese ıskerlık bailanystary» bar talapkerlerge artyqşylyq berıluı mümkın ekenın aitady. Būl alaiaqtyq pen jemqorlyqqa jol aşady.
Mysaly, Astanada özın universitetpen bailanysy bar adam retınde tanystyryp, studentterdı aqyly bölımnen grantqa auystyryp beremın dep aqşa alǧan äiel ūstalǧan.
Al L. N. Gumiliov atyndaǧy Euraziia ūlttyq universitetı tekserısınde mülde bolmaǧan mamandyqtardan «auystyrylǧan» studentter anyqtalǧan. Qūjattardaǧy qoltaŋbalar men anyqtamalar kümän tudyrǧan, al studentterdıŋ körsetılgen oqu oryndarynda şynymen oqyǧany däleldenbegen.
Joǧary auditorlyq palata būl mäselelerdıŋ saldary halyqaralyq PIAAC halyqaralyq zertteuı nätijelerınen de baiqalatynyn atap öttı.
Zertteu nätijesıne säikes:
- Qazaqstandyq eresekterdıŋ 50%-y tek qarapaiym deŋgeidegı qorytyndy jasai alady;
- Kürdelı mätınderdı taldap, tüsınetınder halyqtyŋ şamamen 25%-yn ǧana qūraidy;
- Jastar arasynda joǧary bılım alǧandar sany köp bolǧanymen, olardyŋ naqty daǧdylary aǧa buynnan tömen ekenı anyqtalǧan.
Osydan keiın Qazaqstan PIAAC baǧdarlamasynyŋ kelesı kezeŋderıne qatyspau turaly şeşım qabyldaǧan.
Ūlttyq universitetterde doktoranttardyŋ basym bölıgı dissertasiialaryn uaqytynda qorǧai almaidy. QazŪU-de mūndai körsetkış 84%, al EŪU-de 76% bolǧan.
Sonymen bırge dissertasiia qorǧamaǧan doktoranttardyŋ memleket şyǧynyn öteuı nemese qaitadan grantqa tüsuıne şekteu qoiatyn zaŋnamalyq norma joq.
Eŋbek resurstaryn damytu ortalyǧynyŋ boljamy boiynşa, 2030 jylǧa deiın Qazaqstanda jaŋa jūmys oryndarynyŋ basym bölıgı orta jäne tömen bılıktı mamandyqtarǧa tiesılı bolady. Olardyŋ qatarynda küzetşıler, satuşylar, jürgızuşıler, aspazdar, kömekşı jūmysşylar bar.
Al joǧary bılımdı talap etetın salalarda mamandar artyq daiyndaluda. Mysaly:
- injenerler qajettılıkten bırneşe ese köp daiarlanady;
- IT mamandary öz salasy boiynşa emes, keŋse nemese qyzmet körsetu jūmystarynda eŋbek etedı;
- dene şynyqtyru mūǧalımderıne bölınetın grant kölemı naqty sūranystan äldeqaida joǧary.
Serpın baǧdarlamasy aiasynda oqyǧan tülekterdıŋ jartysy mındettı jūmyspen öteuden bosatylǧan. Al qalǧandarynyŋ tek 6,8%-y ǧana öz mamandyǧy boiynşa jūmysqa ornalasqan.
Baǧdarlamanyŋ negızgı maqsaty — eŋbek küşı artyq oŋtüstık öŋırlerdıŋ jastaryn kadr tapşy aimaqtarǧa daiarlap jıberu bolǧanymen, nätije kütkendei bolmaǧan.
Joǧary auditorlyq palatanyŋ tekseruı Qazaqstandaǧy joǧary bılım jüiesınde jüielı mäseleler bar ekenın körsettı. Qabyldau talaptarynyŋ saqtalmauy, granttardyŋ tiımsız bölınuı, kadr daiarlau men eŋbek naryǧy arasyndaǧy alşaqtyq jäne baqylau mehanizmderınıŋ älsızdıgı bılım sapasyna kerı äser etude.
