Bügın, 10 tamyz – ūly aqyn, oişyl Abai Qūnanbaiūlynyŋ tuǧan künı. Onyŋ mūrasy ǧasyrdan astam uaqyt boiy zerttelıp, türlı tarihi kezeŋderde ärqalai baǧalanyp keledı. Al bügınde häkım mūrasyn qanşalyqty dūrys tüsınıp jürmız, onyŋ şynaiy baǧasyn berdık pe jäne Abaidy älemdık oi keŋıstıgıne qalai şyǧara alamyz? Osy mäseleler turaly tarih ǧylymdarynyŋ doktory, professor, şoqaitanuşy ǧalym Äbdıuaqap Qara “Adyrna” ūlttyq portalyna aityp berdı.
– Aǧa, Abaiǧa degen keşegı közqaras pen bügıngı közqaras qandai? Alda qalai boluy mümkın?
– Abaiǧa degen közqarasty bırneşe tarihi kezeŋge bölıp qarastyrǧan jön dep oilaimyn. Aldymen, Alaş ziialylarynyŋ Abaiǧa degen közqarasyna nazar audaruymyz kerek. Älihan Bökeihan, Ahmet Baitūrsynūly, Mırjaqyp Dulatūly jäne Mūstafa Şoqai bastaǧan Alaş qairatkerlerı Abaidy jai ǧana ūly aqyn retınde emes, qazaqtyŋ ūlttyq oi-sanasyn jaŋa deŋgeige kötergen tūlǧa retınde baǧalady. Sondyqtan Abai mūrasyn ǧylymi tūrǧydan tanyp-bıludıŋ alǧaşqy negızın de solar qalady.
Keŋes däuırınde de Abai ūmyt qalǧan joq. Kerısınşe, onyŋ şyǧarmalary keŋınen jariialanyp, zerttelıp, köptegen tılge audaryldy. Mūhtar Äuezovtıŋ orasan zor eŋbegınıŋ arqasynda abaitanu derbes ǧylymi baǧyt retınde qalyptasty.
Bıraq sol kezeŋnıŋ ideologiialyq şekteulerı de boldy. Abai köbıne aǧartuşy, orys jäne Europa mädenietıne jol aşqan oişyl, äleumettık teŋsızdıktı synaǧan aqyn retınde körsetıldı. Al onyŋ dıni-filosofiialyq dünietanymy, ūlttyq oiy, otarlyq qoǧam jaǧdaiyndaǧy közqarastary siiaqty mäselelerdı tolyq ärı erkın zertteuge mümkındık bola bermedı.
Täuelsızdıkpen bırge Abaiǧa jaŋaşa qarauǧa jol aşyldy. Endı bız ony tek aqyn nemese aǧartuşy retınde emes, ūlttyŋ tūtas oilau jüiesın qalyptastyrǧan häkım retınde tani bastadyq. Onyŋ iman, adamgerşılık, ǧylym, eŋbek, ädılet, mınez, «tolyq adam» turaly oilary jaŋaşa zerttelude.
Menıŋşe, aldaǧy kezeŋde Abaidy tanudyŋ taǧy bır satysyna köterıluımız kerek. Abaidy tek mereitoilarda eske alatyn tarihi tūlǧa emes, bügıngı qoǧammen söilese alatyn zamanaui oişyl retınde tanytu qajet. Öitkenı onyŋ kötergen mäselelerınıŋ köbı – bılımge ūmtylu, eŋbek etu, bos maqtannan arylu, bırlık, ädılet, jauapkerşılık, adamnyŋ özın-özı tärbieleuı – bügın de özektı.
«ABAIDY ŪLYQTAU MEN ABAIDY ŪSTANU – EKI BÖLEK NÄRSE»
– «Keŋes däuırınde de Abai ūmyt qalǧan joq» dedıŋız. Sol kezeŋde Abai qalai tanyldy jäne bügın öz baǧasyn tolyq aldy dep aita alamyz ba?
– Keŋes däuırınde Abaiǧa tyiym salynǧan joq. Kerısınşe, şyǧarmalary jariialandy, mektepter men joǧary oqu oryndarynda oqytyldy, ǧylymi tūrǧydan zertteldı.
Bıraq mäsele – Abaidyŋ qalai tüsındırılgenınde. Keŋestık ideologiia onyŋ aǧartuşylyq, bılım men ǧylymǧa şaqyrǧan, äleumettık teŋsızdık pen eskılıktı synaǧan qyrlaryn alǧa şyǧardy. Puşkin, Lermontov, Krylovtan jasaǧan audarmalary erekşe därıptelıp, Abai orys mädenietı arqyly Europa örkenietıne bet būrǧan aǧartuşy retınde körsetıldı. Al qazaq qoǧamyna aitqan syny köbıne taptyq tūrǧydan tüsındırıldı.
Sonymen bırge Abai dünietanymynyŋ Alla, iman, dın, ar-ūiat, jan, ruh, ädılet, adamgerşılık turaly tereŋ qabattaryn ateistık ideologiia jaǧdaiynda tolyq aşu mümkın bolmady. Onyŋ ūlttyq oişyl retındegı qyry men otarlyq ortada ömır sürgen tūlǧa ekenıne de jetkılıktı nazar audarylmady.
Abai qazaqtyŋ kemşılıgın halqyn kemsıtu üşın emes, ony oiatu jäne jetıldıru üşın synady. Onyŋ bolys, mansap, paraqorlyq, alauyzdyq turaly pıkırlerın sol kezdegı otarlyq basqaru jüiesınen bölıp qarauǧa bolmaidy.
Sondyqtan Keŋes däuırınde Abaidy tanydyq pa dep sūrasaq, iä, tanydyq desek bolady, bıraq tolyq tanydyq dep aita almaimyz. Bır jaǧynan onyŋ mūrasy saqtalyp, zerttelıp, ülken ǧylymi mektep qalyptasty; ekınşı jaǧynan Abai keŋestık ideologiianyŋ şeŋberınde tüsındırıldı.
«ABAI TEK ZERTTEU NYSANY BOLYP QALMAUY KEREK»
– Al Täuelsızdık jyldary?
Täuelsızdık būl şekteulerdı alyp tastap, Abaidyŋ dıni-filosofiialyq dünietanymyn, ūlttyq oişyl retındegı tūlǧasyn, «tolyq adam» ılımın jaŋaşa zertteuge mümkındık berdı. Bıraq Abai bügın öz baǧasyn tolyq aldy ma degen sūraqqa men älı tolyq aldy dep aita almas edım.
Öitkenı Abaidy ūlyqtau men Abaidy ūstanu – ekı bölek närse. Onyŋ atyn köşege, mektepke beru, eskertkış ornatu, mereitoi ötkızu – qūrmettıŋ belgısı. Bıraq Abai synaǧan maqtanşaqtyq, ötırık, erınşektık, mansapqorlyq, nadandyq, künşıldık, ruşyldyq siiaqty mınezder qoǧamda älı de kezdesedı.
Menıŋşe, bügın Abai tek zertteu nysany bolyp qalmauy kerek. Onyŋ qazaq qoǧamyn jäne adamdy jetıldıru üşın aitqan oilaryn kündelıktı ömırımızge engızuge ūmtyluymyz qajet.
Abai «ötırık aitpa, maqtanba, erınşek bolma, bılımge, eŋbekke, ädıletke ūmtyl» dese, bız sol talaptardy aldymen öz ömırımızde oryndauǧa tyrysuymyz kerek.
Ökınışke qarai, men mūndai ūmtylysty jetkılıktı deŋgeide körıp otyrǧan joqpyn. Keide Abaidyŋ ötırık, maqtanşaqtyq, erınşektık turaly aitqandaryn taldap, ondaǧan bet maqala nemese kıtap jazamyz. Bıraq sol sözderdıŋ öz mınezımızge qanşalyqty qatysy bar ekenın oilai bermeimız.
Abaidy zertteu bar da, Abai aitqandai adam boluǧa ūmtylu bar. Ekeuı bır närse emes.
Abaidyŋ «tolyq adam» turaly oiyn zertteu maŋyzdy. Bıraq odan da maŋyzdysy – özımızdıŋ tolyq adam boluǧa talpynuymyz. Abai mūrasynyŋ qoǧamǧa şynaiy äserı de osy jerden bastalady.
Sondyqtan bügıngı mındet – keŋestık abaitanudy joqqa şyǧaru emes, onyŋ ǧylymi jetıstıkterın saqtai otyryp, Abaidy ideologiialyq şekteulerden tys, bırtūtas tūlǧa retınde qaita tanu jäne onyŋ ösietın ömırlık ūstanymǧa ainaldyru.
Keŋes däuırı bızge Abaidyŋ ülken bır bölıgın tanytty. Täuelsızdık sol surettı tolyqtyruǧa mümkındık berdı. Endıgı mındet – Abaidy tanyp qana qoiu emes, Abai aitqandai ömır süruge ūmtylu. Abaidyŋ şyn baǧasy onyŋ sözı bızdıŋ mınezımızden körıngen kezde berıledı.
– Täuelsızdık alǧannan keiın Abaidy tanuda qandai jaŋa mümkındıkter aşyldy? Keŋestık kezeŋde aitylmaǧan nemese būrmalanǧan tūstary qaita qaraldy dep aita alasyz ba?
– Ärine, täuelsızdık Abaidy tanuǧa jaŋa mümkındıkter aşty. Eŋ bastysy – Abaidy belgılı bır ideologiiaǧa beiımdep tüsındıru qajettılıgı joiyldy. Sonyŋ arqasynda onyŋ dıni-filosofiialyq dünietanymy, Şyǧys ädebietımen bailanysy, «tolyq adam» ılımı, ūlttyq oiy men otarlyq däuır jaǧdaiyndaǧy közqarastary erkın zerttele bastady. Şäkärım men Abaidyŋ aqyndyq mektebın de jaŋaşa tanuǧa jol aşyldy.
Alaida menıŋşe, täuelsızdık däuırındegı abaitanudyŋ aldynda būdan da maŋyzdy bır mındet tūr. Ol – Abai şyǧarmalarynyŋ tüpnūsqaǧa barynşa jaqyn ǧylymi mätının anyqtau.
Bız «Abaidy qalai tüsınemız?» degennen būryn, «Bügın oqyp jürgen mätınımız Abaidyŋ öz sözıne qanşalyqty jaqyn?» degen sūraqqa jauap beruımız kerek.
Öitkenı şyǧarmalardy köşıru, arab jazuynan kirill qarpıne tüsıru jäne är kezeŋde qaita basu barysynda sözder men söilemderde özgerıster bolǧany belgılı. Keŋes däuırınde ideologiialyq sebeppen özgertılgen tūstar bolsa, olar da naqty anyqtaluy tiıs.
Ol üşın 1909 jylǧy alǧaşqy jinaqpen şektelmei, Abai şyǧarmalarynyŋ bızge jetken barlyq arab jazuly qoljazbalaryn salystyru qajet. Äsırese Mürseiıt Bıkeūlynyŋ köşırmelerı men Abaidyŋ öz ūly Tūraǧūl Abaiūlynyŋ nūsqasy erekşe maŋyzdy.
Tūraǧūl äkesınıŋ tärbiesın körıp, öleŋderın jatqa bılgendıkten, onyŋ nūsqasynyŋ tekstologiialyq qūndylyǧy joǧary. Bıraq bır nūsqany bırden dūrys dep qabyldamai, barlyq köne qoljazbalardy 1909 jylǧy jäne keiıngı basylymdarmen sözbe-söz salystyryp, Abai şyǧarmalarynyŋ ǧylymi-syni basylymyn daiyndau qajet.
Ekınşı maŋyzdy mäsele – Abaidyŋ tılın öz däuırınıŋ türkılık tıldık ortasynda zertteu.
Abai qoldanǧan arab tektı sözderdıŋ bärın tıkelei arab tılınen engen dep qarau dūrys bolmauy mümkın. HIH ǧasyrda Türkıstanda şaǧatailyq jazba ädebi dästür ömır sürdı. Arab jäne parsy tektı köptegen sözder türkı tılderınde ǧasyrlar boiy qoldanylyp, olardyŋ dybystyq tūlǧasy, keide maǧynasy da özgergen edı.
Sondyqtan bır sözdıŋ arab tılınen şyqqanyn anyqtau jetkılıksız. Ol söz Abaiǧa qandai tıldık arna arqyly jettı jäne Abai däuırındegı türkılık ortada qandai maǧynada qoldanyldy degen mäselenı de zertteu kerek.
Öitkenı sözdıŋ qai tılden şyqqanyn anyqtau bır basqa, Abaidyŋ sol sözge qandai maǧyna bergenın anyqtau bır basqa.
Sondyqtan bolaşaq abaitanudyŋ aldynda ekı maŋyzdy mındet tūr dep oilaimyn: bırınşısı – Abaidyŋ tüpnūsqaǧa barynşa jaqyn ǧylymi mätının jasau; ekınşısı – onyŋ tılın öz däuırınıŋ tarihi türkılık ortasynda qaita zertteu.
Sonda ǧana bız ekı negızgı sūraqqa jauap bere alamyz: «Abai şyn mänınde ne jazdy?» jäne «Abai sol sözben nenı aitqysy keldı?»
– Abaidyŋ ideialary bügıngı qoǧamnyŋ qandai mäselelerıne jauap bere alady? Onyŋ oilary qazırgı zaman üşın qanşalyqty özektı?
– Menıŋşe, Abaidyŋ bügıngı künge deiın maŋyzyn joǧaltpauynyŋ basty sebebı – onyŋ belgılı bır däuırdıŋ mäselelerın ǧana emes, adam men qoǧamnyŋ özgeruı qiyn mınezderın tereŋ tüsınuınde.
Mysaly, bügın bız bılımdı qoǧam qūru turaly köp aitamyz. Abai da qazaqtyŋ bolaşaǧyn eŋ aldymen bılımmen bailanystyrdy. Bıraq ol üşın bılım – diplom nemese qyzmetke jetudıŋ qūraly ǧana emes. Bılım adamnyŋ oi-örısın keŋeitıp, mınezın jetıldıruı kerek. Būl bügıngı Qazaqstan üşın de öte maŋyzdy mäsele.
Ekınşısı – eŋbek. Abai eŋbektı adamnyŋ da, qoǧamnyŋ da damuynyŋ negızı retınde qarastyrdy. Qazırgı qoǧamda tez baiyp ketu, jeŋıl jolmen tabys tabu, ataq pen mansapqa ūmtylu sekıldı tüsınıkter kezdesedı. Būǧan qarsy Abai bılımge, käsıpke, maŋdai termen kelgen eŋbekke süiengen ömırdı ūsynady.
Üşınşısı – ädılet pen jauapkerşılık. Abai adamnyŋ jaqsy boluy jetkılıksız, qoǧamda da ädılet boluy kerek ekenın aitady. Ar, ūiat, ädılet, raqym siiaqty ūǧymdardy adamnyŋ ǧana emes, qoǧamdyq ömırdıŋ de ölşemı retınde qarastyrady. Būl qaǧidalar memlekettık qyzmetten bastap kündelıktı qarym-qatynasqa deiın özektı.
Törtınşısı – bırlık mäselesı. Abai ruşyldyqty, künşıldıktı, baqtalastyqty, bırın-bırı köre almaudy qatty synady. Bügın olardyŋ türı özgergenımen, qoǧamdy ışten böletın mūndai mınezder tolyǧymen joǧalyp ketken joq.
Abai aitqan bırlık – bärınıŋ bırdei oilauy emes, ortaq müdde üşın jeke bastyŋ tar müddesınen joǧary tūra bılu.
Abaidyŋ taǧy bır ülken sabaǧy – qoǧamdy özgertudı adamnyŋ özınen bastauy. Bız köbıne kemşılıktı memleketten, qoǧamnan nemese basqa adamdardan ızdeimız. Al Abai adamdy aldymen özıne qarauǧa şaqyrady: men bılımge ūmtylyp jürmın be, adal eŋbek etıp jürmın be, ädılettımın be, özgenıŋ kemşılıgın aitqanşa öz mınezımdı tüzete aldym ba?
Osy tūrǧydan alǧanda, Abaidyŋ ideialary ötken ǧasyrdyŋ eskertkışı emes. Olar qazırgı Qazaqstandaǧy bılım, eŋbek mädenietı, ädılet, jauapkerşılık, qoǧamdyq bırlık jäne adam tärbiesı mäselelerıne tıkelei qatysty.
Sondyqtan men Abaidyŋ özektılıgın bır auyz sözben bylai aitar edım: bız Abaidy zamanymyzǧa beiımdeudıŋ qajetı joq, kerısınşe öz zamanymyzdyŋ mäselelerın Abaidyŋ aldyna qoiyp köreiık. Sonda onyŋ köptegen sūraqtarǧa älı de jauap berıp tūrǧanyn köremız.
ABAI – TÜRKI ÄLEMINE ORTAQ İNTELLEKTUALDYQ KEŊISTIKTIŊ BIR BÖLIGI
– Sız ūzaq jyldar Türkiiada eŋbek ettıŋız. Türkı älemınde Abai qalai qabyldanady? Qazaqstandaǧy baǧalau men şeteldık ǧylymi ortadaǧy közqarastyŋ aiyrmaşylyǧy bar ma?
– Abaidyŋ Türkiiada da, jalpy Türkı älemınde de bedelı joǧary. Ol qazaqtyŋ ūly aqyny, oişyly, aǧartuşysy retınde tanylady. Şyǧarmalary türık tılıne audarylyp, Abai turaly ǧylymi eŋbekter jazylyp, konferensiialar ötkızılıp keledı.
Bıraq Abaidy qūrmetteu men Abaidy tereŋ tanudyŋ arasynda aiyrmaşylyq bar. Türkiiada ziialy qauym Abaidyŋ kım ekenın bıledı, alaida onyŋ öleŋderın, qara sözderın, filosofiialyq dünietanymyn tereŋ bıletın oqyrman älı de köp emes.
Mysaly, Şyŋǧys Aitmatov Türkiiada qyrǧyz ädebietınıŋ ökılı ǧana emes, jalpy türkı düniesınıŋ ülken qalamgerı retınde keŋınen oqylady. Abaidyŋ da osyndai keŋ oqyrmandyq deŋgeige şyǧuyna tolyq mümkındıgı bar.
Qazaqstan men şeteldegı qabyldaudyŋ basty aiyrmaşylyǧy da osynda. Qazaqstanda Abai – ädebi tūlǧa ǧana emes, ūlttyq sananyŋ, ruhaniiattyŋ jäne qazaqtyŋ özın-özı tanuynyŋ bır bölıgı. Al şeteldık ǧalym Abaiǧa salystyrmaly ädebiet, filosofiia, dın, modernizasiia, Resei imperiiasy men Ortalyq Aziia tarihy siiaqty ärtürlı qyrlardan qarai alady. Mūndai syrtqy közqaras Abaidyŋ bız baiqamai jürgen jaŋa qyrlaryn aşuǧa mümkındık beredı.
Abaidy älemge tanytudaǧy maŋyzdy mäselenıŋ bırı – sapaly audarma. Onyŋ sözın basqa tılge audaru jetkılıksız, ūǧymdyq älemın de dūrys jetkızu kerek. «Ar», «qairat», «qanaǧat», «raqym», «iman», «tolyq adam» sekıldı ūǧymdardyŋ astaryndaǧy mädeni jäne filosofiialyq maǧynany basqa tılde däl beru oŋai emes.
Sonymen bırge Abaidy türkı düniesınıŋ ortaq tarihi jäne intellektualdyq keŋıstıgı aiasynda salystyrmaly türde zertteu qajet.
Mysaly, Qyrymda İsmail Gaspyraly, Edıl-Oral öŋırınde Şihabetdin Marjani, keiınırek Musa Jarullah Bigiev, Özbekstanda Mahmūdqoja Behbudi, Osmanly türıkterı arasynda Namyq Kemal, Mehmet Emin Iýrdaqūl, Ahmet Mıthat Efendı, keiıngı kezeŋde Ziia Gökalp siiaqty aqyndar men oişyldar şyqty.
Būlardyŋ barlyǧy ärtürlı tarihi jaǧdaida ömır sürgenımen, bılım, aǧartuşylyq, dın, ūlttyq sana, qoǧamdy jaŋǧyrtu, Şyǧys pen Batystyŋ araqatynasy siiaqty mäseleler töŋıregınde oi qozǧady.
Olardy Abaimen salystyrǧanda tek şyǧarmalaryndaǧy ūqsas pıkırlerdı ızdeumen şektelmeu kerek. Olar qalai tärbielendı, qandai bılım aldy, qai tılderdı bıldı, qandai kıtaptar oqydy, qandai intellektualdyq dästürden när aldy, öz qoǧamynyŋ mäselelerın qalai tüsındı jäne olardy şeşudıŋ qandai joldaryn ūsyndy? Osylardyŋ bärın salystyrmaly türde zertteu qajet.
Sonda bız Abaidy jeke tūrǧan ūly tūlǧa retınde ǧana emes, HIH ǧasyr men HH ǧasyr basyndaǧy türkı düniesınde jürgen ülken ruhani jäne intellektualdyq jaŋǧyru üderısınıŋ aiasynda köre alamyz.
Menıŋşe, Abaidyŋ älemdık oi tarihyndaǧy ornyn anyqtau üşın aldymen onyŋ öz däuırındegı jäne oǧan jaqyn kezeŋdegı türkı oi älemındegı ornyn salystyrmaly zertteuler arqyly aiqyndap aluymyz qajet.
«ABAIDY ÄLEMGE TANYTU – MEREITOILYQ ŞARA EMES»
– Abaidy älemge tanytuda Qazaqstan qandai qatelıkter jıberıp jür dep oilaisyz?
– Men «qatelık» degennen görı, jetıldıruımız kerek tūstar bar der edım. Qazaqstan Abaidy älemge tanytu baǧytynda köp jūmys atqardy. Şyǧarmalary köptegen tılge audaryldy, şetelderde Abai ortalyqtary aşylyp, konferensiialar ötkızıldı. Endı sannan sapaǧa köşetın uaqyt keldı dep oilaimyn.
Bırınşı mäsele – audarmanyŋ sapasy. Äsırese Abaidyŋ öleŋderın audaru öte qiyn. Öleŋde maǧynany ǧana emes, yrǧaqty, körkemdıktı, aqynnyŋ ünın de saqtau qajet.
Mūny öz täjıribemnen bılemın. Abaidyŋ 175 jyldyǧyna bailanysty türıkşe audarma tobyn qūrǧanda türkiialyq aqyn İmdat Avşardy da qostym. Bız aldymen maǧynany däl audaryp, keiın ol mätındı poeziiaǧa ainaldyrdy. Keide ūiqasqa ūmtylǧanda Abaidyŋ oiynan alystap ketetın tūstar boldy. Ondai joldardy bırneşe ret qaita qarap, maǧyna men poeziianyŋ tepe-teŋdıgın tabuǧa tyrystyq.
Sondyqtan Abai poeziiasyn audaru bır adamnyŋ jūmysy emes. Abai tılın bıletın maman, audarmaşy jäne aqyn bırlesıp jūmys ısteuı kerek. Körkemdık üşın maǧynany qūrban etuge de, maǧynany saqtaimyz dep öleŋdı qara sözge ainaldyruǧa da bolmaidy.
Ökınışke qarai, türık tılınde maǧynasy eleulı būrmalanǧan audarmalardy da kezdestırdım. Şeteldık oqyrman Abaidy audarma arqyly tanityndyqtan, naşar audarma mätındı ǧana emes, Abaidyŋ şeteldegı beinesın de būzady. Qazaq tılıne tıldık ärı mädeni jaǧynan jaqyn türık tılınde osyndai qateler bolsa, basqa tılderdegı audarmalardy da tüpnūsqamen salystyryp tekseru qajet.
Osy maqsatta Qazaqstanda halyqaralyq Abai zertteu ortalyǧyn qūruǧa bolar edı. Ol älemdegı Abai audarmalaryn jinap, sapasyn saraptap, jaŋa audarmalardy üilestırıp qana qoimai, halyqaralyq ǧylymi zertteulerge qoldau körsetıp, salystyrmaly jobalardy da ūiymdastyra alady. Sonda Abaidy tanytu nauqandyq şara emes, tūraqty ǧylymi baǧdarlamaǧa ainalar edı.
Ekınşı mäsele – Abaidy şetelde tek tanystyryp qana qoimai, halyqaralyq ǧylymnyŋ zertteu nysanyna ainaldyru. Şeteldık ǧalym Abaidy Qazaqstandy nasihattau üşın emes, ǧylymi tūrǧydan qyzyqty tūlǧa bolǧandyqtan zertteuı kerek.
Abaidy Iýnus Ämre, İsmail Gaspyraly, Şihabetdin Marjani jäne basqa türkı oişyldarymen, keiın älemdık oi tarihynyŋ ırı tūlǧalarymen salystyrmaly zertteu onyŋ özındık ornyn anyqtauǧa kömektesedı.
Taǧy bır ūsynysym – Qazaqstanda jyl saiyn «Abai» atyndaǧy halyqaralyq Türkı älemı ädebiet syilyǧyn ötkızu. Oǧan bükıl türkı düniesınıŋ qalamgerlerı qatysyp, poeziia, proza, ädebi audarma sekıldı atalymdar boiynşa marapattalsa, Abai esımı qazırgı türkı ädebietımen ünemı bailanysta bolar edı.
Qazylar alqasy halyqaralyq deŋgeidegı bedeldı ädebietşılerden qūrylyp, taŋdau aşyq ärı käsıbi jürgızılse, būl syilyq uaqyt öte Türkı älemınıŋ bedeldı ädebi marapattarynyŋ bırıne ainaluy mümkın.
Eŋ bastysy, Abaidy mereitoi kezınde ǧana eske alatyn nauqanşyldyqtan aryluymyz kerek. Abaidy älemge tanytu – mereitoilyq şara emes, ūzaq merzımdı ǧylymi jäne mädeni baǧdarlama boluy tiıs.
Maqsat älemge qaita-qaita «Abai – ūly aqyn» dep aitu emes. Älem Abaidy oqyp, körıp, zerttep, onyŋ nege ūly ekenın özı tüsınetın jaǧdai jasauymyz kerek.
– Sūhbattasqanyŋyzǧa rahmet!
Dana Nūrmūhanbet
