Adam ömırınde ūmytylmaityn sätter köp. Bıreudıŋ quanyşyna ortaqtasqan kezıŋ, qiyndyqqa tap bolǧan janǧa demeu bolǧan şaǧyŋ, ülkennıŋ batasyn alǧan sätıŋ... Osyndai qarapaiym körınetın sätterdıŋ bärı adam jadynda ūzaq saqtalady. Öitkenı onyŋ ar jaǧynda materialdyq dünieden äldeqaida biık bır qūndylyq – adamǧa degen adamgerşılık tūr.
Qaiyrymdylyq ta osyndai qasietten bastalady.
Men qaiyrymdylyqty tek mūqtaj adamǧa kömek beru dep tüsınbeimın. Ol – bıreudıŋ jaǧdaiyna beijai qaramau. Janyndaǧy adamnyŋ quanyşyn da, qiyndyǧyn da jürekpen sezınu. Keide ülken kömek körsetuge mümkındıgıŋ jetpeuı mümkın. Bıraq jyly sözıŋmen demeu boluǧa, qolyŋnan kelgenşe järdemdesuge ärkımnıŋ mümkındıgı bar.
Sondyqtan qaiyrymdylyqtyŋ eŋ ülken ölşemı – onyŋ kölemınde emes, nietınde.
Aqmola oblysynda būl baǧytta atqarylyp jatqan jūmystardyŋ mänı de osynda dep oilaimyn. Biyl türlı qoǧamdyq ūiymdar men etnomädeni bırlestıkterdıŋ qatysuymen 20 qaiyrymdylyq ıs-şarasy ötkızılıp, şamamen 640 adam qamtyldy. Körsetılgen kömektıŋ jalpy kölemı 2 million 430 myŋ teŋgenı qūrady.
Būl sandarǧa syrttai qaraǧanda, jai ǧana esep siiaqty körınuı mümkın. Bıraq är sannyŋ artynda bır adamnyŋ taǧdyry, bır otbasynyŋ ümıtı, bır balanyŋ quanyşy, bır qarttyŋ alǧysy bar.
Mäselen, Alǧys aitu künı qarsaŋynda ūiymdastyrylǧan «Qaiyrymdylyq keruenı» aksiiasy kezınde qiyn ömırlık jaǧdaiǧa tap bolǧan köpbalaly, jalǧyzbasty analarǧa kömek körsetıldı. Otbasylarǧa azyq-tülık sebetterı tabystaldy.
Azyq-tülık sebetı – kündelıktı tūrmys üşın qajet qarapaiym dünie. Bıraq qiyndyqqa tap bolǧan otbasy üşın onyŋ maǧynasy bölek. Ol – «sızdıŋ jaǧdaiyŋyzǧa qoǧam beijai emes» degen sözdıŋ ıs jüzındegı körınısı.
Menıŋşe, qaiyrymdylyqtyŋ qadırı de osynda.
Bızdıŋ halqymyz ejelden «asar» jasap, mūqtajǧa qarailasqan. Qazaq pen özbek halyqtarynyŋ salt-dästürınde de ülkenge qūrmet, kışıge ızet, körşıge qamqorlyq, qiyndyqqa tap bolǧan adamǧa qol ūşyn beru sekıldı ortaq adamgerşılık qūndylyqtar bar. Būl – ǧasyrlardan jalǧasyp kele jatqan ruhani sabaqtastyq.
Sondyqtan bügıngı qaiyrymdylyq bastamalaryn bız tek äleumettık kömek retınde qaramauymyz kerek. Būl – qoǧamdaǧy adamdyq bailanysty bekemdeitın ülken tärbie mektebı.
Äsırese qart adamdarǧa körsetılgen qūrmettıŋ orny bölek.
Kökşetaudaǧy «Aqniet» pansionatynda ötken «Är jürekte jaqsylyq» aksiiasy kezınde qarttarǧa, oŋaltudan ötıp jatqan azamattarǧa jäne jalǧyzbasty pansionat tūrǧyndaryna arnap dastarhan jaiylyp, şai berıldı. Än aitylyp, jyly lebızder bıldırıldı.
Mūndai kezdesulerde eŋ baǧaly syilyq – dastarhan üstındegı taǧam emes. Adamnyŋ köŋılın sūrau. Äŋgımesın tyŋdau. Janyna bırneşe saǧat bolsa da serık bolu.
Qart adamnyŋ jüzındegı külkıge qarap otyryp, keide bız özımızdıŋ qanşalyqty baqytty ekenımızdı tüsınemız. Öitkenı ömırdıŋ eŋ ülken bailyǧy – janynda senı ızdeitın, köŋılıŋdı sūraityn, quanyşyŋdy bölısetın adamnyŋ boluy.
Qaiyrymdylyqtyŋ taǧy bır maŋyzdy baǧyty – balaǧa quanyş syilau.
Balalardy qorǧau künı «Qoǧamdyq kelısım» KMM aumaǧynda ötken «Bız baqytty balamyz» merekelık baǧdarlamasynda «Jomart jan» qorynyŋ müşelerı balalarǧa tättıler, balmūzdaq, türlı-tüstı borlar men estelık syilyqtar tabystady.
Bala üşın älem öte qarapaiym. Oǧan ülken filosofiianyŋ keregı joq. Bır balmūzdaq, bır syilyq, bır jyly söz – onyŋ sol künın erekşe etuı mümkın.
Al balanyŋ külkısı – qoǧamnyŋ eŋ ülken jetıstıkterınıŋ bırı.
Bız erekşe qamqorlyqty qajet etetın balalarǧa da nazar audaruǧa tiıspız. «Arnaiy Chempiondar» sporttyq festivalınde erekşe bılım beru qajettılıkterı bar balalar sporttyq estafetalarǧa, oiyndarǧa jäne damytuşy tapsyrmalarǧa qatysyp, öz qabıletterın körsettı.
Mūndai şaralardyŋ tärbielık mänı zor. Öitkenı bala özın qoǧamnan bölek sezınbeuı kerek. Kerısınşe, onyŋ da ortaq ortada öz orny, öz mümkındıgı, öz quanyşy bar ekenın sezınuı maŋyzdy.
Qaiyrymdylyq – osyndai közge körınbeitın, bıraq asa maŋyzdy köpırlerdı jalǧaidy.
Aqmola oblysynda türlı etnomädeni bırlestıkterdıŋ bır maqsat jolynda bas qosuy da – osynyŋ aiqyn dälelı. Bırı äleumettık osal otbasylarǧa kömektesedı, bırı balalarǧa quanyş syilaidy, endı bırı qarttardyŋ köŋılın sūraidy. Mäselen, «Bari» armian mädeni ortalyǧy jetı otbasyǧa 300 myŋ teŋge kölemınde alǧaşqy qajettı zattarmen kömek körsetken. Al Äzırbaijandar qauymdastyǧynyŋ oblystyq filialy bır otbasyna 50 myŋ teŋge kölemınde qoldau bıldırgen.
Būl – bızdıŋ qoǧamymyzdyŋ bır ǧana tüsten tūrmaitynyn, bıraq adamdyq qūndylyqtar töŋıregınde bır arnaǧa toǧysa alatynyn körsetedı.
Bırlık turaly köp aituǧa bolady. Bıraq menıŋşe, bırlıktıŋ eŋ şynaiy ölşemı – adamnyŋ özgenıŋ taǧdyryna nemqūraily qaramauy.
Qaiyrymdylyqta ūlt bolmaidy. Qaiyrymdylyqta şekara bolmaidy. Jaqsylyq jasaǧan adam aldymen özınıŋ adamdyq bolmysyn tanytady.
«Dostyq doby» qaiyrymdylyq voleibol turnirınıŋ de maŋyzy osynda boldy. Etnomädeni bırlestıkter men Analar keŋesınıŋ komandalary qatysqan jarysta sport pen qaiyrymdylyq bır arnaǧa toǧysyp, jinalǧan 150 myŋ teŋgeden astam qarajat köpbalaly otbasylar men jas sportşylardy qoldauǧa baǧyttaldy.
Demek, qaiyrymdylyqty ärtürlı jolmen jasauǧa bolady. Bıreu qarajatyn böledı. Bıreu uaqytyn arnaidy. Bıreu önerımen quantady. Taǧy bıreu ūiymdastyruşylyq qabıletımen kömektesedı.
Maŋyzdysy – jaqsylyq jasauǧa degen niet.
Bügıngı qoǧamda bız materialdyq jetıstıkter turaly jiı aitamyz. Üiımızdıŋ keŋ bolǧanyn, tabysymyzdyŋ mol bolǧanyn, mümkındıgımızdıŋ artqanyn qalaimyz. Būl – tabiǧi närse.
Bıraq adamnyŋ şynaiy bailyǧy tek onyŋ jinaǧan düniesımen ölşenbeidı.
Keide adamnyŋ bailyǧy – onyŋ bergenımen ölşenedı.
Bıreuge bölıp bergen nanymen. Bıreuge körsetken qoldauymen. Qartqa arnaǧan uaqyt with? Bır balanyŋ basynan sipap, «sen bärın ıstei alasyŋ» degen sözımen.
Osyndai sätterde adam öz ömırınıŋ mänın de tereŋırek sezınetın siiaqty.
«Jomart jan» ortalyǧynyŋ jūmysy üşın qaiyrymdylyq – küntızbedegı belgılı bır künderge ǧana arnalǧan mındet emes. Ol – kündelıktı ömır saltyna ainaluy tiıs qūndylyq.
Ramazan aiyndaǧy «Qaiyrymdylyq keruenı», «Mektepke jol», Alǧys aitu künıne arnalǧan «Jürekten jürekke» aksiialary, Nauryz, Qūrban ait, Balalardy qorǧau künı sekıldı aituly künderdegı igı bastamalardyŋ barlyǧy adamdardy bır-bırıne jaqyndatuǧa baǧyttalǧan.
Bız osyndai dästürdı jalǧastyruymyz kerek.
Öitkenı jaqsylyq jasaǧan adam jalǧyz qalmaidy. Onyŋ jasaǧan igılıgı basqa bıreuge ülgı bolady. Bır adamnyŋ äreketı ekınşı adamǧa oi salady. Bır otbasynyŋ quanyşy ekınşı otbasynyŋ jüregıne jylu beredı.
Söitıp, jaqsylyq köbeiedı.
Menıŋ jüregıme jaqyn bır oi bar: adamǧa jasalǧan jaqsylyqtyŋ qaitarymy mındettı türde sol adamnan kelmeuı mümkın. Bıraq onyŋ sauaby men şapaǧaty qoǧamǧa mındettı türde taraidy.
Sondyqtan qolymyzdan kelgenşe jaqsylyq jasaiyq.
Mūqtaj jandy körgende būrylyp ketpeiık. Qarttyŋ köŋılın sūraiyq. Balany quantaiyq. Jastarǧa mümkındık bereiık. Qiyndyqqa tap bolǧan otbasyna qoldau körseteiık.
Öitkenı qaiyrymdylyq – bıreudıŋ ömırın özgertu ǧana emes.
Keide ol öz jüregıŋdı özgertu.
Al jüregınde meiırımı bar adam köbeigen jerde qoǧam da meiırımdı bola tüsedı.
Bızdıŋ bügıngı eŋ ülken mındetımızdıŋ bırı – osyndai meiırımdı ortany qalyptastyru.
Jaqsylyqtyŋ joly alystan bastalmaidy.
Ol adamnyŋ öz jüregınen bastalady.
Tojibuvi Medetova,
Aqmola oblysynyŋ Özbek etnomädeni ortalyǧy –
«Jomart jan» ortalyǧynyŋ töraiymy.
