Elımızde 1 şıldeden bastap jaŋa Qūrylys kodeksınıŋ negızgı normalary küşıne endı. Qūjat qūrylys salasyn tolyq sifrlandyrudy, memlekettık baqylaudy küşeitudı, zaŋsyz qūrylystyŋ aldyn aludy jäne tūrǧyn üi sapasyna qoiylatyn talaptardy qataŋdatudy közdeidı. Sondai-aq üleskerlerdıŋ qarajatyn qorǧaudyŋ jaŋa tetıkterı engızılıp, qūrylys kompaniialaryna qoiylatyn talaptar küşeitıldı.
Önerkäsıp jäne qūrylys ministrlıgınıŋ mälımetınşe, 2026 jylǧy 9 qaŋtarda qabyldanǧan jaŋa Qūrylys kodeksı qūrylys salasyndaǧy barlyq prosestı – josparlaudan bastap nysandy paidalanuǧa beru jäne keiın kädege jaratuǧa deiıngı kezeŋdı keşendı türde retteidı. Kodekstıŋ negızgı maqsaty – qūrylys salasyn basqarudy aşyq ärı tiımdı etu, obektılerdıŋ qauıpsızdıgı men sapasyn qamtamasyz etu, sondai-aq qūrylys räsımderın sifrlandyru.
Ministrlık mälımetınşe, kodekstegı basty jaŋaşyldyqtardyŋ bırı – memlekettık qala qūrylysy kadastry arqyly sifrlyq baqylau engızıluı. Bas jospar men egjei-tegjeilı josparlau jobasyna säikes kelmeitın qūrylysqa rūqsat berılmeidı. Sonymen qatar tūrǧyndardyŋ ūsynystaryn eskeru üşın qala qūrylysy jobalaryn qoǧamdyq talqylau mındetteledı.
Būdan bölek, tūrǧyn üi sapasyna qoiylatyn kepıldık merzımı ūlǧaityldy. Endı qūrylys obektılerıne kemınde bes jyl, al kötergış konstruksiialar, şatyr men qasbetterge kemınde on jyl kepıldık berıledı. Seismikalyq qauıptı öŋırlerde qūrylysqa qoiylatyn talaptar da küşeitıledı.
«Qūrylys prosesın ūiymdastyruda «tehnikalyq tapsyrys beruşı» instituty engızıledı. Ol jobany josparlaudan bastap paidalanuǧa beruge deiıngı barlyq kezeŋge jauap beredı. Memlekettık baqylau tek qūrylys aiaqtalǧannan keiın emes, qūrylys barysynyŋ negızgı kezeŋderınde de jürgızıledı. Eger qūrylys bastalǧany turaly habarlamamen bırge baqylau kestesı ūsynylmasa, memlekettık säulet-qūrylys baqylau organy nysandy paidalanuǧa qabyldar aldynda mındettı türde tekseru jürgızedı. Qūrylys kompaniialary turaly mälımetter avtomattandyrylǧan tızılımde jinaqtalyp, olardyŋ lisenziialyq talaptarǧa säikestıgı tūraqty tekserıledı. Sonymen qatar injenerler men sarapşylardy sertifikattaudyŋ jaŋa jüiesı engızıledı. Kodeks talaptaryn bırneşe ret būzǧan qūrylys saluşylardyŋ lisenziiasy toqtatylyp, rūqsat qūjatynan aiyryluy mümkın», delıngen vedomostvo habarlamasynda.
Mamandar qūrylys jūmystaryn kün saiyn baqylap, ai saiyn memlekettık organǧa esep beredı. Eger merdıger anyqtalǧan kemşılıkterdı joimasa, būl turaly tapsyrys beruşı men baqylauşy organǧa habarlauǧa mındettı bolady. Sonymen bırge avtorlyq qadaǧalau qūrylys aiaqtalǧanǧa deiın üzdıksız jürgızıledı.
Ministrlık jaŋa kodeks zaŋsyz qūrylystyŋ aldyn alu tetıkterın de küşeitkenın atap öttı. Qala qūrylysy qūjattaryna qaişy keletın jobalarǧa rūqsat berılmeidı, al sifrlyq jüieler arqyly jürgızıletın monitoring nätijesınde jobadan auytqu anyqtalsa, qūrylys dereu toqtatyluy mümkın.
Ülestık tūrǧyn üi qūrylysy salasynda ne özgeredı?
«Üleskerlerdıŋ qarajatyn tartuǧa tek bıryŋǧai operatordyŋ kepıldıgı bolǧanda, bank jobany qarjylandyrǧanda nemese tūrǧyn üi qaŋqasy tūrǧyzylǧannan keiın ǧana rūqsat berıledı. Ülestık qatysu şarty mındettı türde jergılıktı atqaruşy organda tırkeluge tiıs. Sonymen bırge üleskerlerdıŋ qarajatyn zaŋsyz tartqany üşın aiyppūl kölemı 300-den 2000 AEK-ke deiın ūlǧaitylyp, mūndai jobalardy jarnamalauǧa tyiym salynady», dedı ministrlık ökılderı.
Qūrylys salasyn sifrlandyru aiasynda Bıryŋǧai qūrylys portaly ıske qosylady. Onda rūqsat qūjattary, saraptama materialdary, tehnikalyq jäne avtorlyq qadaǧalau esepterı, oryndalǧan jūmystar aktılerı jäne qūrylys kompaniialary turaly aqparat jinaqtalady. Ärbır qūrylys nysanyna bıregei nömır berılıp, onyŋ bükıl ömırlık siklı osy jüiede baqylanady.
Ministrlıktıŋ kütuınşe, jaŋa kodekstı ıske asyru nätijesınde zaŋsyz qūrylys azaiyp, qūrylys kompaniialarynyŋ jauapkerşılıgı artady, qūrylys sapasy jaqsaryp, azamattar üşın qūrylys salasynyŋ aşyqtyǧy men qauıpsızdıgı küşeiedı.
Sarapşy ne deidı?
Qazaq Expert Club qūrylys jäne urbanistika sarapşysy Diliara Seitnurova jaŋa qūjattyŋ artyqşylyqtary men älsız tūstary, qūrylys naryǧyna yqpaly jäne bolaşaqta jetıldırudı qajet etetın normalar turaly aityp berdı.
Jaŋa Qūrylys kodeksıne käsıbi sarapşy retınde baǧa bergen Diliara Seitnurova qūjatty jalpy oŋ baǧalaitynyn, bıraq älı de jetıldırudı qajet etetın tūstary bar ekenın aitty.
«Kodekstıŋ eŋ ülken artyqşylyǧy – barlyq qala qūrylysy jobalaryna, sonyŋ ışınde egjei-tegjeilı josparlau jobalaryna mındettı saraptamanyŋ engızıluı. PDP-ny özgertu endı ekı jylda bır ret qana mümkın bolady. Sonymen qatar sifrlyq baqylau jüiesı engızılıp, Bas josparǧa qaişy keletın qūjattar avtomatty türde anyqtalady. Dempingke qarsy tetıkter, tehnikalyq qadaǧalau men jobalauşynyŋ ortaq jauapkerşılıgı, kepıldık merzımderınıŋ ūzaruy jäne azamattyq-qūqyqtyq jauapkerşılıktı saqtandyru da maŋyzdy jaŋaşyldyqtar», dedı sarapşy.
Sonymen qatar onyŋ aituynşa, älsız tūstary da joq emes.
«Kodeks äkımdıkterdı eskı tūrǧyn üi qoryn tolyq tekseruge mındettemeidı. Myŋdaǧan üidıŋ märtebesı älı anyqtalmaǧan. Sondai-aq «tūrǧyn üi klasy» zaŋ jüzınde standarttalmaǧandyqtan, qūrylys saluşylar tūrǧyn üilerın qalaǧandai «biznes-klass» dep atai beredı. Zaŋ jobalau deŋgeiınde myqty bolǧanymen, onyŋ oryndaluy älı uaqyt synynan ötuı kerek», dedı ol.
Sarapşynyŋ pıkırınşe, jaŋa kodeks qūrylys salasyndaǧy bırqatar jüielı mäselenı şeşuge mümkındık beredı.
«Qūrylys saluşylardyŋ aşyqtyǧy artady. Mındettı saraptama, tırkeu tızılımı, saqtandyru siiaqty būryn bolmaǧan mehanizmder engızıldı. Ūzaqqa sozylǧan qūrylystar täuekelı de azaiady. Alaida tūtynuşy qūqyqtaryna qatysty keibır mäseleler saqtalyp otyr. Mysaly, ülestık qatysu şartynda päterdıŋ audany, qabaty men baǧasy körsetılgenımen, qasbet materialy, lift sany nemese aula infraqūrylymy sekıldı maŋyzdy sipattamalar mındettı türde jazylmaidy. Iаǧni satyp aluşy jarnamadaǧy körınıstı emes, ıs jüzınde tek şarşy metrdı satyp alady», dedı Diliara Seitnurova.
Sarapşynyŋ aituynşa, kodeks eŋ aldymen memlekettık basqaru jüiesın küşeituge baǧyttalǧan.
«Sifrlyq baqylau, mındettı saraptama, türlı reestrler – bärı memlekettık baqylaudy küşeitedı. Tūrǧyndarǧa saqtandyru men reestr arqyly belgılı bır qorǧanys berıledı, bıraq tūrǧyn üidıŋ naqty sipattamasyn şartta körsetu mındettelmegen. Al ırı qūrylys kompaniialary jaŋa talaptarǧa oŋai beiımdelıp, naryqtaǧy pozisiiasyn küşeite alady. Sondyqtan bırınşı kezekte memleket, keiın ırı qūrylys saluşylar ūtady, al tūrǧyndardyŋ qorǧaluy äzırge ışınara ǧana qamtamasyz etıledı», dedı ol.
Onyŋ pıkırınşe, jaŋa talaptarǧa beiımdelu kezeŋınde qūrylys kompaniialary bırqatar qiyndyqqa tap bolady.
«Eŋ ülken qiyndyq – qūjattama. Būryn jeŋıl räsımdelgen jobalar endı mındettı saraptamadan ötedı. Tehnikalyq qadaǧalau men jobalauşynyŋ ortaq jauapkerşılıgı jobalardy bastapqy kezeŋde äldeqaida mūqiiat äzırleudı talap etedı. Äsırese şaǧyn qūrylys kompaniialaryna qiyn bolady. Saraptama men saqtandyru şyǧynyn kötere almaityn oiynşylar naryqtan bırtındep ketuı mümkın», dedı sarapşy.
Qūrylys sapasyna qatysty ol zaŋnyŋ özı jetkılıksız ekenın atap öttı.
«Zaŋ özdıgınen sapany arttyrmaidy. Nätije normalardyŋ naqty oryndaluyna bailanysty. Memlekettık baqylau organdary qūrylys talaptarynyŋ saqtaluyn tekseruge mındettı bolǧanymen, tekserudıŋ sapasy öŋırge, kadrlyq mümkındıkke jäne adami faktorǧa täueldı. Sondyqtan negızgı mäsele – zaŋdy oryndau», dedı Diliara Seitnurova.
Ülestık qūrylysqa qatysty alaiaqtyqtyŋ azaiuyna mümkındık bar ekenın aitqan sarapşy, onyŋ tolyq joiylmaitynyn jetkızdı.
«2026 jyldan bastap ülestık qatysu şartynsyz tūrǧyn üidı satuǧa jäne jarnamalauǧa tyiym salyndy. Būǧan qosa qūrylys saluşylardyŋ reestrı, saqtandyru jäne Qazaqstan tūrǧyn üi kompaniiasynyŋ kepıldıgı engızıldı. Būl alaiaqtyqqa tosqauyl bolady. Bıraq köleŋkelı shemalar tolyq joǧalyp ketpeidı, tek jaŋa formaǧa auysuy mümkın», dedı ol.
Sarapşynyŋ aituynşa, kodekstıŋ öŋırlerge äserı ärtürlı bolady.
«Astana men Almatydaǧy ırı qūrylys kompaniialary jaŋa talaptarǧa beiımdeluge qauqarly. Al öŋırlerde şaǧyn qūrylys saluşylar köp bolǧandyqtan, saraptama men saqtandyru şyǧyny olar üşın äldeqaida auyr bolady. Sondyqtan öŋırlerde naryqtyŋ sūryptaluy jyldamyraq jüruı mümkın», dedı sarapşy.
Jaŋa talaptardyŋ tūrǧyn üi baǧasyna äserı de söz boldy.
«Özındık qūn belgılı bır deŋgeide ösedı. Sebebı kepıldık merzımı, saqtandyru jäne saraptama şyǧyndary qosylady. Bıraq tūrǧyn üi baǧasyna äser etetın jalǧyz faktor būl emes. Almatyda baǧaǧa jer tapşylyǧy men QQS engızıluı äldeqaida köbırek yqpal etıp otyr», dedı Diliara Seitnurova.
Söz soŋynda sarapşy kodekstı jetıldıru qajet bırneşe baǧytty atady.
«Bırınşıden, äkımdıkterdı tozyǧy jetken tūrǧyn üi qoryn kezeŋ-kezeŋımen tekseruge mındetteu qajet. Ekınşıden, «tūrǧyn üi klasy» ūǧymyn zaŋ jüzınde naqty standarttau kerek. Üşınşıden, ülestık qatysu şartynda qasbet materialy, lift sany, aula infraqūrylymy siiaqty maŋyzdy tehnikalyq sipattamalardy mındettı türde körsetu qajet. Qazır zaŋ qabyldandy, endı ony jetıldıru men oryndaluyn tiımdı baqylau kezeŋı bastalady», dep tüiındedı sarapşy.
