ءسىڭىرى تارتىلىپ، اياعى بۇگىلىپ قالعان با، بىردەڭە. ءوزى ەكى بۇكتەتىلىپ قولاربادا وتىر. سول تۇرىنە قاراماي مەنەن، «جەرىڭ بار ما؟» دەپ سۇراپ قويادى. ەكەۋمىز ءتىلماش ارقىلى سويلەسىپ قالدىق. مەن – قازاقشا، ول – قىتايشا.
– جەرىڭ بار ما؟
– قانداي جەردى ايتاسىڭ؟
– ەگىن ەگەتىن، باۋ-باقشا سالاتىن. مال وسىرەتىن...
– ونى قايتەسىڭ؟
– قايتكەندە... بالكىم، سەنىڭ جەرىڭنىڭ استىندا كەنىش بار شىعار؟
– «ونى قايتەسىڭ؟» دەيمىن...
– بىرىگىپ يگەرەيىك. مەن ساعان اقشا بەرەمىن. تەحنيكانى وزىممەن بىرگە الا بارامىن. جۇمىس كۇشى دە مەنەن تابىلادى.
ممم، ءيا... اربادا وتىرسا دا، مىنا حانزۋدىڭ دامەسى دامبالىنان زور بولدى. سوسىن مەن وعان بىلاي دەدىم:
– قازاقتا جەر مەن وتان ءبىر ۇعىم. سەن ماعان اقشا بەرىپ، تەحنيكاڭدى سۇيرەپ اكەلىپ، جۇمىسشىڭدى جۇمىلدىرعانىڭمەن، مەن ساعان وتانىمدى جالعا بەرە المايمىن. مىسالى، سەن وتانىڭدى جاپوندارعا، ەۋروپالىقتارعا جالعا بەرە الاسىڭ با؟
جەر سۇراپ جانىعىپ وتىرعان نەمەنىڭ كوزى اتىزداي بولدى.
– جوق! – دەدى سوسىن ول جۋاسىپ. مەن دە:
– جوق – دەدىم. (ياعني، مەن ساعان جەرىمدى جالعا بولسا دا بەرە المايمىن).
الگى اڭگىمەدەن كەيىن كوڭىلىم قۇلازىپ كەتتى. ويتكەنى قازاقستان تاراپى قىتايعا قازىر «جوق» دەمەيتىن بولعان. قازاق پەن قازاقستانداعى ەڭبەكشى حالىق (ديساپورالار) ءتاپ-ءتاۋىر يگەرىپ وتىرعان جەرلەردى قىتاي شارۋالارىنىڭ الىپ جاتقانىن جۋرناليستتەر مەن بلوگەرلەر مەملەكەت باسشىسىنا دەيىن جەتكىزدى. الگىندەي اقپاراتتار قۇلاعىنا تيگەن پرەزيدەنت وبلىس اكىمدەرىنە ەسكەرتۋ دە جاساعان بولاتىن. اكىمدەر پرەزيدەنتتەن ەسكەرتۋ ەستىگەنىمەن، جەر يەلەرى وسى كۇنى ەشكىمدى تىڭدامايتىن سياقتى. جەڭ ۇشىنان جالعاسىپ، توقسانىنشى جىلدارداعى توپالاڭدا جەردى باسىپ العاندار ءىشىنارا قىتايلارعا جەرلەرىن جالعا بەرۋدە. قانداي كەلىسىممەن؟ قالاي؟ قايتىپ؟ بۇل سۇراقتاردىڭ ءمان-جايىن انىقتاپ وتىرعان جەرگىلىكتى بيلىك بار ما، جوق پا – ودان حابارسىزبىز.
قىتاي – قۇبىجىق ەمەس، ارينە. بىراق الەم ەلدەرى قىتايدىڭ كوپتىگىنەن اياق تارتادى. ءتىپتى ازۋىن ايعا بىلەگەن امەريكانىڭ ءوزى قىتاي ميگراتسياسىنا ساقتىقپەن قارايدى. كارى قۇرلىقتاعى مەملەكەتتەر دە قىتاي ازاماتتارىنىڭ ءجۇرىس-تۇرىسىن قاتاڭ باقىلاۋىندا ۇستايدى.
تەك ءبىز... جەرىمىز كەڭ، حالقىمىزدىڭ سانى قىتايدىڭ ءبىر پروۆينتسياسىنا جەتەر جەتپەس، شەنەۋنىكتەرىمىز (شەتىنەن دەسەك، بيلىكتەگى وتانشىل ازاماتتارىمىزدى قورلاعانداي بولارمىز) – ساتىمساق، جەرىمىزدى مولىنان قارپىپ قالعان الپاۋىتتارىمىز – اقشاقۇمار... سويتە تۇرا، تاپ ىرگەمىزدە تۇرعان تابعاش جۇرتىنا ەسىگىمىزدى ايقارا اشىپ تاستاپ، قاراپ وتىرمىز. وسىنى ايتساق، بيلىكتەگىلەر اۋزىڭدى جابادى.
"قىتايدان قورىقساق، – دەيدى ءبىزدىڭ بيلىك، – ءبىر جاققا كوشىپ كەتەيىك. ايعا ما، مارسقا ما اتتانايىق".
كەشىرىڭىزدەر، قازاق قىتايدان قورىقپايدى. سوندىقتان قىتاي تۋرالى قورقىنىشتى سوزدەردى كوبەيتىپ، ەل ىشىندە ۇرەي تۋعىزۋدى كوزدەيتىن مۇددەلى توپتاردىڭ ىرقىنا دا جىعىلا بەرمەيدى. بىراق حالىق مەملەكەتتىڭ تۇتاستىعىن، قاۋىپسىزدىگىن ويلايدى. «بيلىگىمىز بار، بيزنەسمەندەرىمىز بار، ساقشى-پاقشىمىز بار، الىپساتار الاياق ساۋداگەرلەرىمىز بار – ءبارىمىز قىتايدىڭ ارقامىزدان قاققانىنا بۇگىن ىرقىلداپ ءماز بولىپ ءجۇرىپ، ەرتەڭ بولاشاق ۇرپاققا ۇلكەن پروبلەما قالدىرىپ كەتپەيمىز بە؟» دەپ الاڭدايدى. ال، وسىنى ەل ويلاپ، الاڭداعاندا، بيلىك نەگە ويلامايدى؟ تۇسىنبەيمىن...
