Sıŋırı tartylyp, aiaǧy bügılıp qalǧan ba, bırdeŋe. Özı ekı büktetılıp qolarbada otyr. Sol türıne qaramai menen, «jerıŋ bar ma?» dep sūrap qoiady. Ekeumız tılmäş arqyly söilesıp qaldyq. Men – qazaqşa, ol – qytaişa.
– Jerıŋ bar ma?
– Qandai jerdı aitasyŋ?
– Egın egetın, bau-baqşa salatyn. Mal ösıretın...
– Ony qaitesıŋ?
– Qaitkende... bälkım, senıŋ jerıŋnıŋ astynda kenış bar şyǧar?
– «Ony qaitesıŋ?» deimın...
– Bırıgıp igereiık. Men saǧan aqşa beremın. Tehnikany özımmen bırge ala baramyn. Jūmys küşı de menen tabylady.
Mmm, iä... arbada otyrsa da, myna hanzudyŋ dämesı dambalynan zor boldy. Sosyn men oǧan bylai dedım:
– Qazaqta jer men Otan bır ūǧym. Sen maǧan aqşa berıp, tehnikaŋdy süirep äkelıp, jūmysşyŋdy jūmyldyrǧanyŋmen, men saǧan Otanymdy jalǧa bere almaimyn. Mysaly, sen Otanyŋdy japondarǧa, europalyqtarǧa jalǧa bere alasyŋ ba?
Jer sūrap janyǧyp otyrǧan nemenıŋ közı atyzdai boldy.
– Joq! – dedı sosyn ol juasyp. Men de:
– Joq – dedım. (Iаǧni, men saǧan jerımdı jalǧa bolsa da bere almaimyn).
Älgı äŋgımeden keiın köŋılım qūlazyp kettı. Öitkenı Qazaqstan tarapy Qytaiǧa qazır «joq» demeitın bolǧan. Qazaq pen Qazaqstandaǧy eŋbekşı halyq (disaporalar) täp-täuır igerıp otyrǧan jerlerdı qytai şarualarynyŋ alyp jatqanyn jurnalistter men blogerler memleket basşysyna deiın jetkızdı. Älgındei aqparattar qūlaǧyna tigen prezident oblys äkımderıne eskertu de jasaǧan bolatyn. Äkımder prezidentten eskertu estıgenımen, jer ielerı osy künı eşkımdı tyŋdamaityn siiaqty. Jeŋ ūşynan jalǧasyp, toqsanynşy jyldardaǧy topalaŋda jerdı basyp alǧandar ışınara qytailarǧa jerlerın jalǧa berude. Qandai kelısımmen? Qalai? Qaitıp? Būl sūraqtardyŋ män-jaiyn anyqtap otyrǧan jergılıktı bilık bar ma, joq pa – odan habarsyzbyz.
Qytai – qūbyjyq emes, ärine. Bıraq älem elderı qytaidyŋ köptıgınen aiaq tartady. Tıptı azuyn aiǧa bılegen Amerikanyŋ özı qytai migrasiiasyna saqtyqpen qaraidy. Kärı qūrlyqtaǧy memleketter de qytai azamattarynyŋ jürıs-tūrysyn qataŋ baqylauynda ūstaidy.
Tek bız... jerımız keŋ, halqymyzdyŋ sany qytaidyŋ bır provinsiiasyna jeter jetpes, şeneunıkterımız (şetınen desek, bilıktegı otanşyl azamattarymyzdy qorlaǧandai bolarmyz) – satymsaq, jerımızdı molynan qarpyp qalǧan alpauyttarymyz – aqşaqūmar... söite tūra, tap ırgemızde tūrǧan tabǧaş jūrtyna esıgımızdı aiqara aşyp tastap, qarap otyrmyz. Osyny aitsaq, bilıktegıler auzyŋdy jabady.
"Qytaidan qoryqsaq, – deidı bızdıŋ bilık, – bır jaqqa köşıp keteiık. Aiǧa ma, Marsqa ma attanaiyq".
Keşırıŋızder, qazaq qytaidan qoryqpaidy. Sondyqtan qytai turaly qorqynyşty sözderdı köbeitıp, el ışınde ürei tuǧyzudy közdeitın müddelı toptardyŋ yrqyna da jyǧyla bermeidı. Bıraq halyq memlekettıŋ tūtastyǧyn, qauıpsızdıgın oilaidy. «Bilıgımız bar, biznesmenderımız bar, saqşy-paqşymyz bar, alypsatar alaiaq saudagerlerımız bar – bärımız qytaidyŋ arqamyzdan qaqqanyna bügın yrqyldap mäz bolyp jürıp, erteŋ bolaşaq ūrpaqqa ülken problema qaldyryp ketpeimız be?» dep alaŋdaidy. Al, osyny el oilap, alaŋdaǧanda, bilık nege oilamaidy? Tüsınbeimın...
