Foto: Fergana
2026 jylǧy 6 mamyr künı Özbekstannyŋ Joǧarǧy soty 1920–1934 jyldary keŋes bilıgı tarapynan quǧyn-sürgınge ūşyraǧan 161 adamdy – Ferǧana, Būhara jäne eldıŋ özge öŋırlerınen şyqqan şarualardy, saudagerlerdı, qolönerşıler men dın ökılderın aqtady, dep habarlaidy “Adyrna” ūlttyq portaly Fergana agenttıgıne sıltep.
Joǧarǧy sot töraǧasynyŋ bırınşı orynbasary Älışen Usmanov töraǧalyq etken qylmystyq ıster jönındegı sot alqasy qyzyl terror däuırınde OGPU üştıkterı men äskeri keŋester qozǧaǧan segız arhivtık qylmystyq ıstı qarady. Otyrystyŋ qorytyndysy boiynşa barlyq aiyptaluşylarǧa apelliasiialyq instansiiada aqtau ükımı şyǧaryldy. Būl turaly Gazeta.uz Özbekstan Joǧarǧy sotyna sılteme jasap habarlady.
Aqtalǧandardyŋ basym bölıgıne bastamaşylar qozǧalysyna kömektestı, qaruly jasaqtar ūiymdastyrdy jäne sol kezdegı RKFSR Qylmystyq kodeksınıŋ 56–67-baptary boiynşa «keŋeske qarsy äreketpen» ainalysty degen aiyp taǧylǧan. Alaida eşqandai naqty sot prosesı jürgızılmegen: ükımderdı sottan tys organdar – «üştıkter» şyǧarǧan. «Quǧyn-sürgın qūrbandaryn eske alu» muzeiınıŋ direktory Baqtiiar Hasanovtyŋ aituynşa, olardyŋ otyrystary aldyn ala jazylǧan ssenarii boiynşa ötken. Sottalǧandardyŋ bır bölıgı atylyp ketken, qalǧandary üş jyldan on jylǧa deiıngı merzımge konslagerlerge jıberılgen.
Özbekstanda quǧyn-sürgın qūrbandaryn aqtau jūmystary 2020 jyldan berı prezident Şavkat Mirzieiov jarlyǧy negızınde jürgızılıp keledı. Būl jarlyq zertteuşılerge Memlekettık qauıpsızdık qyzmetı, IIM jäne özge de vedomstvolardyŋ qūpiia arhivterıne qol jetkızuge mümkındık berdı. Osy şeşımnen keiıngı jyldary Özbekstanda keŋestık quǧyn-sürgınnıŋ 1200-den astam qūrbany kezeŋ-kezeŋımen aqtaldy.
Negızınen 1920–1950 jyldary quǧyn-sürgınge ūşyraǧan adamdar – saiasatkerler, ūlttyq qozǧalys qairatkerlerı, dın liderlerı, ziialy qauym ökılderı, «keŋeske qarsy ügıt jürgızdı» dep aiyptalǧan şarualar men saudagerler aqtalyp jatyr. Mirziioevtıŋ aituynşa, KSRO kezeŋınde şamamen 100 myŋ özbek quǧyn-sürgınge ūşyraǧan, olardyŋ şamamen 13 myŋy atylǧan. Qazırgı aqtau tolqyny – olardyŋ adal esımın qalpyna keltıruge baǧyttalǧan keŋ auqymdy jūmystyŋ bır bölıgı ǧana.
