Tūŋǧyş ūlttyq merzımdı basylym. Astrahanda şyqqan «Qazaqstan» gazetıne 115 jyl toldy

Adyrna.kz Telegram
https://www.adyrna.kz/storage/uploads/d2GYbYGHkywSyXqdIDKoqee5qGEHdLd8zxZAPrwl.jpg

Bügın, 10 nauryz, qazaqtyŋ alǧaşqy basylymdarynyŋ bırı – «Qazaqstan» gazetınıŋ jaryq körgenıne 115 jyl toldy, dep habarlaidy "Adyrna".

Gazettıŋ alǧaşqy sany 1911 jylǧy 10 nauryzda Astrahan qalasynda jaryq körgen. Sol jyly redaksiia Oral qalasyna köşırıldı. Alǧaşqy kezeŋde gazetten barlyǧy 18 san şyqty. Gazettıŋ alǧaşqy redaktory – Eleusın Būirin boldy. Gazet ısıne sonymen qatar qazaq aǧartuşylary Ǧūmar Qaraş, Ǧabdolǧaziz Mūsaǧaliev, Ahmet Mamytūly syndy tūlǧalar üles qosqan.

«Qazaqstan» gazetı – qazaq topyraǧynda şyqqan tūŋǧyş ūlttyq merzımdı basylym. Sol zamanda gazettı şyǧaru oŋai bolmaǧan. Eleusın Būiraūly patşa ükımetınıŋ qyspaǧyna qaramastan, ūlt müddesın qorǧap, demokratiialyq baǧyttaǧy gazet jürgızdı. Gazettıŋ aty – «Qazaqstan» dep ataluymen de tarihi mänge ie: patşalyq Resei qazaq dalasyn «Qyrǧyz ölkesı» dep atap, jerdı küşpen iemdenudı zaŋdastyrǧysy kelgen edı. Gazet redaktory būl imperiialyq saiasatqa qarsy şyqqan.

Basylym qazaq azamattarynyŋ qarjysy arqyly şyqty. Eleusın Būiraūly, Baqytjan Qarataev, Şäŋgırei Bökeiūly, Ǧūmar Qaraş, Seiıtqali Mendeşūly, Mäjit Şombalūly, Ǧabdolǧaziz Mūsaǧaliūly syndy ūlt ziialylary mūǧalımder, därıgerler jäne basqa qyzmetkerlerdıŋ kömegımen qarjy jinap, 1910 jyly Baku nemese Astrahan qalasynan baspahana qūral-jabdyqtaryn satyp alǧan. Alǧaşqy sandar şyqqan soŋ redaksiia Oralǧa köşıp, gazet sol jerden jaryq körgen.

Gazettıŋ baspahanasynan şaǧyn kıtapşalar, ünparaqtar men öleŋder jinaqtary da şyqqan. Mysaly, 1912 jyly Eleusın Būirin redaktorlyǧymen «Yzyŋ» atty kıtapşasy jaryq körgen.

Gazet qarjy tapşylyǧyna bailanysty keide keşıgıp şyqty. Sol sebeptı redaktorlar Baku qalasyna baryp, Äzerbaijan mūnai käsıpkerı Zeinel-Ǧabiden Tagievten kömek sūraǧan. Ǧūmar Qaraş keiın «Baku» maqalasynda:

«Aq nietımız qūrmetıne Alla tılegımızdı aŋǧaryp, barǧan hatymyzdy hoş aldy, «Qazaqstanǧa» myŋ som järdem berdı. Amandasyp aiyrylysar kezde «Qazaq balasyna menıŋ sälemım – däulet menıkı emes, milattıkı» dedı», – dep jazǧan.

Osyndai qajyrly eŋbektıŋ arqasynda «Qazaqstan» gazetı qazaq halqynyŋ mädenietı men ūlttyq sanasynyŋ qalyptasuyna ülken üles qosty.

Pıkırler